Παρασκευή, 24 Σεπτεμβρίου 2021

Ανάθεμα στον Βενιζέλο

Όταν το Αγρίνιο "έριχνε" ανάθεμα στον Βενιζέλο.


1916. Η Ελλάδα έχει κοπεί στα δύο.

Μια Ελλάδα διχασμένη ανάμεσα στο «Κράτος των Αθηνών» και στο «Κράτος της Εθνικής Αμύνης».

Ο  Βενιζέλος, ύστερα από διπλές εκλογές το 1915, της 31ης Μαΐου 1915 και 6ης Δεκεμβρίου 1915, φεύγει από την πρωτεύουσα, πηγαίνει στην Θεσσαλονίκη, όπου ανέλαβε την αρχηγία του κινήματος της «Εθνικής Αμύνης»  και τη δημιουργία κυβέρνησης, ενώ στην πρωτεύουσα κυριαρχούν οι βασιλικοί με τον βασιλιά Κωνσταντίνο να ηγείται του «Κράτους των Αθηνών».

 Ο Βενιζέλος, από τη μία μεριά, ισχυριζόταν  ότι η Ελλάδα πρέπει  να εξέλθει στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο με τις δυνάμεις της Αντάντ*, ενώ ο βασιλιάς Κωνσταντίνος θεωρητικά υπερασπιζόταν την ουδετερότητα της χώρας.

Ο Εθνικός Διχασμός ανάμεσα σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς βρίσκεται στο αποκορύφωμά του. Και οι δύο πλευρές προχωρούν σε διώξεις των αντιπάλων τους.

H επέμβαση των γαλλικών δυνάμεων το Νοέμβριο του 1916 και ο βομβαρδισμός περιοχών της Αθήνας γύρω από το Στάδιο και κοντά στα Ανάκτορα, εξαγρίωσε τους αντιβενιζελικούς, που κατηγόρησαν τους αντιπάλους τους ως προδότες και στην Αθήνα ξεσπά κύμα τρομοκρατίας κατά των βενιζελικών στόχων.

 «Ο φονεύων βενιζελικόν δεν φονεύει άνθρωπον», διακήρυτταν.

Λεηλατούν σπίτια και καταστήματα, κακοποιούν πολίτες και επώνυμους υποστηρικτές του Βενιζέλου, καταστρέφουν εγκαταστάσεις εφημερίδων.

Ως απάντηση, η προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης θα κηρύξει, με ειδικό διάγγελμα στις 25 Νοεμβρίου, έκπτωτο το Βασιλιά Κωνσταντίνο. Παράλληλα, οι δυνάμεις της Αντάντ θα επιβάλουν γενικό αποκλεισμό επιτείνοντας την ήδη κακή κατάσταση της αγοράς και φανατίζοντας ακόμη περισσότερο τον πληθυσμό, που αδυνατεί να εξασφαλίσει πλέον τα τρόφιμα της ημέρας.

Στο διχασμό αυτό σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η Εκκλησία της Ελλάδος.

Οι Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος, ήταν χωρισμένες διοικητικά στις Μητροπόλεις της «Παλαιάς Ελλάδας», αυτές που  ανήκαν στο ελληνικό κράτος ως τους Βαλκανικούς Πολέμους και αυτές των λεγομένων «Νέων Χωρών», οι οποίες προστέθηκαν μετά.

Οι μητροπολίτες των παλαιών χωρών με επικεφαλής τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Θεόκλητο τάχθηκαν με το μέρος του Βασιλιά, ενώ οι Μητροπολίτες των νέων χωρών υποστήριξαν τον Ελευθέριο Βενιζέλο.


Στις 12 Δεκεμβρίου, η Ιερά Σύνοδος οργανώνει αντιβενιζελική πορεία, η οποία κατέληξε στο Πεδίο του Άρεως. Οι κάτοικοι της πρωτεύουσας που συμμετείχαν κατηγορούν το «Σατανά» της πολιτικής,  Ελευθέριο Βενιζέλο και εκεί που βρίσκεται σήμερα το άγαλμα της Αθηνάς, ο κάθε διαδηλωτής ρίχνει μία πέτρα και επαναλαμβάνει την κατάρα του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, Θεόκλητου: «Κατά Ελευθερίου Βενιζέλου φυλακίσαντος αρχιερείς και επιβουλευθέντος την βασιλείαν και την πατρίδαν, ανάθεμα έστω».

 

Το Ανάθεμα στο Αγρίνιο

Στις δημοτικές εκλογές του 1914 δήμαρχος εκλέγεται ο Δημ. Τσακανίκας, μετριοπαθής βενιζελικός. Από το 1914 γίνεται λόγος στο Αγρίνιο για ακρίβεια των τροφίμων. Στο τέλος του Μαΐου του 1915,  η πείνα μαστίζει την πόλη, γεγονός που αναγκάζει τη δημοτική αρχή να επιβάλει μέτρα για την πάταξη της αισχροκέρδειας, ενώ μαζί με το νομάρχη Δάσιο ο δήμαρχος μεριμνά για τη διάθεση καθαρού ψωμιού, διότι η νοθεία στο ψωμί από τους αρτοποιούς γενικεύεται. Δεινή είναι επίσης και η θέση των εμπόρων της πόλης.

Παρ’ όλα αυτά στις εκλογές της 31ης Μαΐου του 1915, οι βενιζελικοί θα επικρατήσουν στην πόλη. Επικεφαλής του βενιζελικού συνδυασμού ήταν ο ίδιος ο Βενιζέλος.

Βουλευτές που εκλέκθηκαν στις εκλογές της
6ης Δεκεμβρίου 1915
 

Το ίδιο ευνοϊκά θα είναι για τους βενιζελικούς και τα εκλογικά αποτελέσματα των εκλογών της 6ης Δεκεμβρίου 1915 παρ’ όλη την αντίδραση των αντιβενιζελικών - φιλοβασιλικών, οι οποίοι μέσω του τοπικού Τύπου επετίθεντο κατά των αντιπάλων με συνθήματα όπως:

«Θέλετε δημαγωγίαν, μεγαλαυχίαν, ρεκλάμαν, πολιτικήν φαυλότητα, ψεύδος, πλουτοκρατίαν και βουτιές;

Ψηφίσατε τον Βενιζέλον.

 Θέλετε αληθινόν υπερασπιστήν των λαϊκών τάξεων, θέλετε σεμνότητα, λευκότητα, αγνότητα;

Ψηφίσατε τον άσπιλον και πάλλευκον Γούναρην».

Στις παραμονές της ίδιας εκλογικής αναμέτρησης ο Γουναρικός Ακρίδας, ο Βενιζελικός Γουλιμής, καθώς και ο Βενιζελικός Τσακανίκας θα πραγματοποιήσουν ομιλίες στο Αγρίνιο από τον εξώστη του καφενείου των αδελφών Στεροδήμα, ενώπιον πολυπληθέστατου, ιδιαίτερα για τους βενιζελικούς υποψηφίους, ακροατηρίου.  

Το Σεπτέμβριο του 1916 η υποτίμηση της τιμής των καπνών θα οδηγήσει την πόλη σε αδιέξοδο. Τον επόμενο μήνα γίνεται λόγος για έλλειψη σίτου, οσπρίων, ζάχαρης, και αύξηση της τιμής του γάλακτος και του ψωμιού. Από το δήμαρχο συστήνεται επιτροπή για διανομή αλεύρων με χορηγούς τους εμπόρους Κυλπάση και Αντωνόπουλο.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα του οικονομικού αδιεξόδου η πόλη θα συνδεθεί με τα γεγονότα του εθνικού διχασμού.

Έτσι στις 12 Δεκεμβρίου του 1916, την ίδια μέρα με την Αθήνα, έγινε και στο Αγρίνιο αντιβενιζελική πορεία που κατέληξε στη συμβολή των οδών Παπαστράτου και Μπότσαρη και εκεί, μπροστά στο ηρώο των πεσόντων, κορυφώθηκε με το ανάθεμα στο Βενιζέλο.

Το ηρώο των πεσόντων στη συμβολή των οδών Παπαστράτου κ Μπότσαρη


Πίσω από το ηρώο ήταν στημένο ένα πανώ που έγραφε: «Ανάθεμα εις τον καταστροφέα και προδότην της Πατρίδος Βενιζέλον».

Μπροστάρηδες στην πορεία ήταν οι εφημέριοι των εκκλησιών της πόλης με το φανατισμένο ποίμνιό τους, τα τρία τότε δημοτικά σχολεία της πόλης και το γυμνάσιο και δεκάδες πολίτες. Αφού διαβάστηκε το ανάθεμα έριξαν τις πέτρες που κουβαλούσαν μαζί τους σε όλη την διάρκεια της πορείας.

 

 

*1  Δυνάμεις της Αντάντ

διαβάστε εδώ: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%AC%CE%BD%CF%84

 

ΠΗΓΕΣ:

  •  Ανθούλα Παπαθανασίου: «Το Αγρίνιο στη δίνη του εθνικού διχασμού»- epoxi.gr
  • Γεράσιμου Παπατρέχα: Το Αγρίνιο
  • Wikipedia.org



Για την αναπαραγωγή της ανάρτησης είναι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ η αναφορά της πηγής. Share

Πέμπτη, 23 Σεπτεμβρίου 2021

Αγρίνιον


Άρθρο του Θεοδ. Α.  Χαβέλλα* στο περιοδικό του Συλλόγου Κυριών 
«ΕΡΓΑΝΗ ΑΘΗΝΑ», τον Οκτώβριο  του 1899.



Ως και αυτό το όνομα δηλοί, το Αγρίνιον ην πόλις αρχαιοτάτη, λαβούσα το όνομα εκ του Αιτωλικού ήρωος Αγρίου, υιού του Πορθάονος, του βασιλεύοντος εν Πλευρώνι, κτισθείσα δε μάλλον προς τιμήν του πατρός υπό των υιών του Αγρίου, καθ’ ην εποχήν ούτοι εκδιωχθέντες υπό του Ανδραίμονος γαμβρού του Οινέως διεσκεδάσθησαν μετά των περί αυτούς αλλαχού της Αιτωλίας και εις Ακαρνανίαν, διό και κατά την γνώμην των νεωτέρων δέον να συγκαταριθμηθή μεταξύ των επιφανεστάτων Αιτωλικών πόλεων. «Quo maiori iure haec nobilissimis Aetoliae urbibus adnumeranda». 

Αγρίνιο-1897


Και εν όσω μεν ήκμαζον αι δύο μεγάλαι πόλεις Καλυδών και Πλευρών, αύται απερρόφουν άπασαν την Αιτωλικήν ύπαρξιν και υπεροχήν, και εν αυταίς συνωψίζετο άπασα σχεδόν η των Αιτωλών ιστορία.
 Ότε όμως η Πλευρών εξέλιπε καταστραφείσα, η Αιτωλική δραστικότης ήρξατο να αναφαίνηται εν άλλη τινί μεσογειοτέρα πόλει, ήτις εκαλείτο Θέρμον, και ήτις απετέλει το κέντρον της Αιτωλικής ενότητος.
 Ότε δε η μεν Καλυδών κατέπεσεν αποβαλούσα την παλαιάν εύκλειαν, το δε Θέρμον ηρημώθη υπό Φιλίππου του Γ’, ήρξατο να αναφαίνηται το Αγρίνιον ως πόλις δρώσα, ένεκα των προς τους Ακαρνάνας πολέμων των Αιτωλών. Δια τον λόγον δε τούτον ούτε ο ιστορικός Θουκυδίδης, ούτε άλλος τις των ιστορικών των ου πολύ αυτού απεχόντων ποείται μνείαν περί Αγρινίου.
Εκ του ιστορικού Διοδώρου εξάγομεν ότι το 3 έτος της 116 Ολυμπιάδος, ήτοι το 315 π.Χ., το Αγρίνιον υπήρχεν ως πόλις, αλλ’ ως φαίνεται, μικρά και ταπεινή. Λέγει δηλ. ο Διόδωρος ότι Κάσσανδρος ο των Μακεδόνων βασιλεύς θέλων να ανάψη έτι μάλλον την πυρκαϊάν μεταξύ των Αιτωλών και Ακαρνάνων, καθ’ όσον οι Αιτωλοί συνεμάχουν τω Αντιγόνω, ήλθεν εις την Αιτωλίαν και συναθροίσας τους Ακαρνάνας παρά τον Καμπύλον (Αγαληνόν) ποταμόν, παρώτρυνεν αυτούς να συνοικισθώσιν εις ολίγας πόλεις, ίνα δύνανται να βοηθώσιν αλλήλους, οσάκις ανάγκη απαιτεί τούτο, ειπών αυτοίς πολλά και διάφορα, οι δε Ακαρνάνες πεισθέντες εις τας προτροπάς του Κασσάνδρου, οι πλείστοι μεν συνώκησαν εις την Στράτον, ήτις τότε ήτο πόλις μεγάλη και δυνατωτάτη, άλλοι δε συνήλθον εις την Σαυρίαν (Παληομάνινα νυν), και οι καλούμενοι Δωριείς μετ’ άλλων Ακαρνάνων τη συμπράξει και συνδρομή των Μακεδόνων διαβάντες τον Αχελώον κατέλαβον το Αγρίνιον, εκ δε της περιστάσεως ταύτης καθίσταται πρώτην ήδη φοράν γνωστόν εν τη ιστορία το Αγρίνιον.

Αγρίνιο-1897


Το Αγρίνιον έκειτο εν Αιτωλία και ουχί εν Ακαρνανία, ελέγετο δε πόλις Ακαρνάνων, καθ’ όσον κατείχετο υπό των Ακαρνάνων, ως και η Ακαρνανική Στράτος εκαλείτο Αιτωλική, καθ΄όσον αύτη κατείχετο υπό των Αιτωλών. 
Ο δε Άγγλος αρχαιολόγος Ληκ θέλων να συμβιβάση την υπό των Δωριέων κατάληψην του Αγρινίου, φρονεί ότι και το Δώριον ή Δόριον, όπερ ην η πρώτη κατοικία των Δωριέων, έκειτο εν τη αριστερά όχθη του Αχελώου απέναντι της Στράτου, ήτις όμως γνώμη αντικρουομένη παρ’ άλλων, θεωρείται ανυπόστατος. Τω άγγλω  δε αρχαιολόγω συμφρονών και ο την ιστορίαν του Ελληνισμού γράψας Δρόϋσεν «Souria et Agrinion en face de Stratos» τοποθετεί και την Σαυρίαν εις την αριστεράν όχθη του Αχελώου αλλά και γνώμη αύτη καθ’ α εκ των παλαιών εξάγεται, και καθ’ α ο περί Ακαρνάνων γράψας  Oberhumer φρονεί δεν είναι καθόλου αληθής.
Τινές των νεωτέρων φρονούσιν ότι το Αγρίνιον έκειτο εις τα όρια των Αγραίων περί την Τατάρναν και εις πολλών μιλίων απόστασιν. Κατά τον ιστορικόν όμως Πολύβιον περιγράφοντα την πορείαν, ην Φίλιππος ο Μακεδών εποιήσατο προς ανεύρεσιν του Θέρμου, το Αγρίνιον έκειτο εν τη δεξιά όχθη του Αχελώου, του προς βορράν βλέποντος, καθ’ όσον ούτος διαβάς τον Αχελώον απέλιπεν εκ μεν ευωνύμων την Στράτον, το Αγρίνιον και τους Θεστιείς, εκ δε δεξιών την Κωνώπην, την Λυσιμαχίαν, το Τριχόνιον κτλ. Εντεύθεν όμως καταφαίνεται ότι ταύτα έκειντο απέναντι της Στράτου και κατ’ ευθείαν τινα γραμμήν προς ανατολάς, σύναμα δε πλησίον αλλήλων, και ουχί εις απόκεντρον μέρος και εις πολλών μιλίων απόστασιν.
Εν τοις ελληνικοίς ανεκδότοις Σάθα η λέξις Blecova εξηγείται δια της λέξεως Βραχώριον εντεύθεν δε παρασυρθέντες τινές ενόμισαν ότι το αρχαίον Αγρίνιον έκειτο, ένθα κείται νυν το χωρίον Βλοχός. (Λεξικ. Εγκυκλοπ. Πολίτου εν λ. Βλοχός) .
 Και περί μεν του ονόματος Βλοχός, ως εν παρόδω λέγομεν ότι τούτο ήδη από του μέσου αιώνος εδόθη εις τον τόπον, και ότι κατά μεν τον Ληκ είναι Σλαβικής καταγωγής, κατά δε τον Γάλλον περιηγητήν Πουκεβίλ τον ενασμενιζόμενον εις τας εγχωρίους παραγωγάς, ότι παράγεται εκ του ελληνικού «υλώχος» ή «υλώδης».
Ότι όμως δεν έκειτο ενταύθα το Αγρίνιον γίγνεται καταφανές εκ των εξής. Και πρώτον μεν κείμενον εν η θέσει κείται το χωρίον Βλοχός δεν κείται απέναντι της Στράτου, δεύτερον δε η διά παμεγγίστου φρουρίου οχύρωσις του τόπου τούτου και το απόκρημνον αυτού, όπερ καθίστα τον τόπον απόρθητον, κατά δίκαιον λόγον απδίδεται υπό των νεωτέρων εις το Θέρμον. 
Αν δε από των νυν ενεργουμένων ανασκαφών αποδειχθή το εναντίον, αναμφιβόλως ο Βλοχός δέον να αποδοθή εις την αρχαιοτάτην των Θεστιέων πόλιν Θεστίαν, την από του αρχαιοτάτου ήρωος Θεστίου την επωνυμίαν λαβούσαν.
Καθ’ α λοιπόν εκ τε του Πολυβίου και του Διοδώρου και εκ των νεωτέρων εξάγεται, το Αγρίνιον έκειτο ακριβώς απέναντι της περιωνύμου των Ακαρνάνων πόλεως Στράτου, ολίγον τι απώτερον της δεξιάς όχθης του Αχελώου του προς βορράν βλέποντος, παρά το χωρίον Σπολάιτα, ένθα ίχνη ενιαχού δε και ερείπεια τείχους αρχαιοτάτου ανευρέθησαν, την δε γνώμην ημών ταύτην υποστηρίζουσι και οι επιφανέστεροι των νεωτέρων αρχαιολόγων. (Γεωγραφ. Χάρτης Κίπερτ και Κουρτίου). Υπέστη όμως και αύτη η πόλις την ερήμωσιν και τον εξανδραποδισμόν του Αυγούστου, και την παντελή καταστροφήν των επιδραμόντων βαρβάρων.
Το αρχαίον Αγρίνιον κατασκαφθέν δεν ανηγέρθη πλέον, καθ’ όσον οι κάτοικοι των πεδινών μερών αποφεύγοντες τας αλλεπαλλήλους επιδρομάς κατέφευγον εις μέρη ορεινά και απόκεντρα. Επί της αυτοκρατορίας όμως Αλεξίου του Κομνηνού, εις ην υπήγετο και η Αιτωλία μετά της Ακαρνανίας, και επί της θυγατρός αυτού Άννης σχετική τις ησυχία επεκράτησε καθ’ άπαντα τούτον τον τόπον, οι δε τα κρυσφύγετα κατοικούντες συνεσπειρώθησαν εις τας πεδιάδας και απετέλεσαν χωρία τινά και κώμας. Εκ δε των επισημοτέρων κωμών της εποχής ταύτης (1100 μ. Χ.) ην και η του χρόνου προϊόντος χώρα μεγάλη καταστάσα, ήτις καίτοι κατεστραμμένη και μέχρι του νυν διασώζει την επωνυμίαν  «Μεγάλη Χώρα».

Περί της μεγάλης ταύτης χώρας, ουδείς ιστορικός εκ των σωζομένων αναφέρει τι, αν δεν υπήρξαν συγγραφείς Αιτωλοί, όπερ ουδόλως απίθανον, δυστυχώς ουδείς διεσώθη μέχρις ημών.
Αληθές δε είναι, ότι τα κειμήλια ταύτα των προγόνων μας ου μόνον αι επιδρομαί και καταδρομαί των ξένων εθνών, αλλά και αυτή η απαιδευσία των Ελλήνων αρματωλών εξηφάνισεν, αφαιρούσα ταύτα εκ των Μονών και χρησιμοποιούσα εις φυσίγγια. 
Ιστορικώς όμως βέβαιον είναι, ότι η Αιτωλία και πολλώ μάλλον τα πεδινά αυτής μέρη υπέστησαν τον εξανδραποδισμόν και την ερήμωσιν των Νορμανδών, κατεκτήθησαν και ελεηλατήθησαν αλλεπαλλήλως υπό των Βενετών και άλλων, και τέλος κατεκάησαν και κατεσκάφησαν υπό των ξένων κατακτητών, η δε μεγάλη χώρα υποστάσα και αύτη τας καταστροφάς ταύτας, διασώζει ήδη το όνομα και τα ερείπια της καταστροφής επί μεγάλης εκτάσεως γης, εκ δε των αρχαίων αυτής οικοδομημάτων ημικατεστραμμένος διασώζεται ο υπό της Άννης οικοδομηθείς ναός της Θεοτόκου (το 1100 μ.Χ.), ως εκ τινος ημιεφθαρμένης επιγραφής προ εικοσαετίας παρ’ εμού εξηκριβώθη. 
Κατακτηθείσα δε η χώρα αύτη υπό των ξένων μετωνομάσθη Ζανάντι, και κατωκήθη υπ’ αυτών και μόνων, ως τα κατηρειπωμένα τουρκικά τεμένη δεικνύουσιν, άπας δε ο λοιπός της πόλεως πληθυσμός μετά των αναμίξ βιούντων Αιτωλών, Ακαρνάνων, Ηπειρωτών, Εβραίων και άλλων τραπέντες ολίγον τι υψηλότερον προς ανατολάς έκτισαν νέαν πόλιν εις τας υπωρείας σειράς τινος βουνών, ένθα χείμαρρος μέγας διήρχετο, και πλάτανοι υψιτενείς εσκίαζον τον τόπον και η οποία ως μεν τινες φρονούσιν εκ του λιθώδους μέρους και των υπερκειμένων βράχων ωνομάσθη Βραχώριον, ένθα και πόλις αρχαιοτάτη κατά την γνώμην τινών υπήρχεν, ως δε αρχαία παράδοσις μέχρις ημών διασωθείσα, εκ της εκεί υπαρχούσης κατοικίας των Βλάχων, Βλαχοχώρι, Βλαχώρι και Βραχώρι επωνομάσθη.
 Ότε δε δια της συνθήκης του Κάρλοβιτς το 1609 μ.Χ. παρεδόθη η σατραπεία του Καρόλου, ή τουρκιστί το Κάρλιλι, εις τους Οθωμανούς, το Βραχώριον κατέστη πρωτεύουσα του Σαντζακίου του Κάρλιλι, ένθα ήδρευεν ο πολιτικός άρχων ή Διοικητής Μουσαλίμ Κάρελι, ος κατά τύπον μεν ην εξηρτημένος, υπείκων εις τον Μουτασερίφην του Σαντζακίου του Νεγρεπόντε (Ευβοίας), κυρίως όμως πληρώσας το παρά των κατοίκων ληφθέν δόσιμον εις την μητέρα του Σουλτάνου Δελιδέ, κατέστη εντελώς ανεξάρτητος, διοριζόμενος μεν απ’ ευθείας υπό του Σουλτάνου,  αναγνωριζόμενος δε κατά τύπον υπό του Μουτασερίφου.
Αποκατασταθείσης δε της τάξεως αποκατεστάθη και η λοιπή τουρκική διοίκησις δια των αρχών Μουχτή, Καδδή και άλλων, και εξησφαλίσθη το ορθόδοξον στοιχείον διά της εκκλησιαστικής διοικήσεως, ήτις μετείχε και πολιτικής και δικαστικής εξουσίας, και ης προΐστατο ο εν Άρτη Μητροπολίτης, διοικών απ’ ευθείας και δια των απανταχού επισκόπων. Επέκεινα δε των δύο αιώνων ζήσαντες οι καλούμενοι ραγιάδες μετά των Τούρκων εθεωρούντο ήδη ως αδελφοί. 
Οι Τούρκοι απομαθόντες πλέον την τουρκικήν γλώσσαν ελληνιστί διελέγοντο μετά των συνοίκων, φύλακες δε άγρυπνοι των αυστηρών ηθών ετιμώρουν αμειλίκτως ου μόνον τας παρεκτροπάς των ηθών, αλλά και αυτήν την κλοπήν μιάς όρνιθος δια κρεμάστρας, μετεχειρίζοντο δε τους πιστούς και ησύχους ου μόνον ως συνεργάτας των ιδίων καταστημάτων, αλλά και ως καλλιεργητάς και επιστάτας των κτημάτων των.

Αγρίνιο-1897


Τω 1770 μ.Χ. εξηγέρθη ανταρσία, καθ’ ην το Βραχώριον επολιορκήθη στενώς, όπερ πάλιν μετά την κατεύνασιν αυτής κατέστη το κέντρον του κατά ξηράν εμπορίου, καθ’ όσον οι Εβραίοι, οίτινες απετέλουν ιδιαιτέραν συνοικίαν (Εβραίικος Μαχαλάς), οι εκ Δελβίνου και άλλων της Ηπείρου μερών μετά των εντοπίων εμπορευόμενοι κατά ξηράν μεν μετά της Λαμίας, Υπάτης, Δαδίου, Αργυροκάστρου και Αυλώνος, κατά θάλασσαν δε μετά των Πατρών και της Κερκύρας απετέλουν το Αγρίνιον κέντρον εμπορικόν.
Από του πρώτου εν Βραχωρίω πολιτικού άρχοντος Αλάμπεη, όστις, ως η παράδοσις διέσωσε, και φιλέλλην ην και εξ Ελλήνων είλκε το γένος, το Βραχώριον ηυτύχει υπό την διοίκησιν των Αλαμπέηδων, αλλά το 1804 μετέπεσεν εις την εξουσίαν του Αλή Πασσά, και τότε άλλαι εξωτερικαί ενέργειαι εξαπατώσαι τον Αλήν απέδωκαν εις τον τόπον μεγαλειτέρας ελευθερίας, αλλ’ η ανωτάτη διοίκησις απέρρεεν από του Αλή εδρεύοντος εν Ιωαννίνοις. 
Επήλθεν είτα νέα φάσις πραγμάτων, ότε συνέστη εν Βραχωρίω η πρώτη προσωρινή διοίκησις, ης μέλη εξελέγησαν υπό των προκρίτων ο Πάνος Γαλάνης ή Μεγαπάνος, ο Γεώργιος Μαυρομμάτης, ο Χρηστάκης Στάικος, ο Αναγνώστης Καραγιάννης, ο Αντώνιος Αναστασίου, ο Ιωάννης Τρικούπης, ο Γεώργιος Καναβός και ο Αναγνώστης Αθανασίου, μέλος δε επίτιμον ο Γεώργιος Βαρνακιώτης, όστις και εξελέχθη υπ’ αυτής στρατηγός της Δυτικής Ελλάδος. Αλλ’ η προσωρινή αύτη διοίκησις επεσκιάσθη και κατηργήθη, αφ’ ότου ελθόντος του Μαυροκορδάτου εν Μεσολογγίω συνέστη υπό την προεδρείαν αυτού νέα και ανωτάτη διοίκησις.
 Έκτοτε δε, και μάλιστα μετά την πυρπόλησιν της πόλεως, οι κάτοικοι τας μεν οικογενείας μετεβίβασαν αλλαχού, ήτοι τας πλείστας μεν εις τας υπό την Αγγλικήν προστασίαν νήσους Ιθάκην, Κάλαμον και Κέρκυραν, ολίγας δε εις τα απόκεντρα και υψηλά χωρία των Κραββάρων και περί τας 40 οικογενείας εν νήσω τινί της Λυσιμαχίας Λίμνης Λάμπρα λεγομένη, αυτοί δε διεσπάρησαν αλλαχού εκτός ευαρίθμων εμπορευομένων εν τοις Ιονίοις νήσοις, μέχρις ου πάλιν επανελθόντες συνώκισαν μετά πανσπερμίας Σουλιωτών, Ηπειρωτών και άλλων το Βραχώριον και απετέλεσαν πολίχνην αμόρφωτον διοικουμένην υπό Δημογεροντίας και υπό το δίκαιον του ισχυροτέρου, εωσότου επελθούσης της βασιλείας η διοίκησις εκανονίσθη επί το τελειότερον δια της διαιρέσεως των δήμων και της εκλογής των Δημάρχων, η δε πόλις εδείκνυε μεν τάσιν προς την πρόοδον, προσέκρουεν όμως αφ’ ενός μεν εις την έλλειψιν της συγκοινωνίας, αφ’ ετέρου δε εις την πληθώραν της ληστείας και την εσωτερική κακουργίαν,  υποστηριζομένην προ πάντων και υπό των εν τω τόπω αναπτυχθεισών φατριών. Έκτοτε δε δοθέντων των παλαιών ονομάτων εις τας ελληνικάς πόλεις, το Βραχώριον μετωνομάσθη Αγρίνιον εκ της γειτονικής και κατεσκαμμένης πόλεως Αγρινίου.
Το νέον λοιπόν Αγρίνιον κείται επί την κατωφέρειαν υπωρείας βουνοσειράς τινος παραφυάδος του Παναιτωλικού όρους, εκτεινόμενον επί την εύφορον και καπνόφυτον ως τα πολλά πεδιάδα, την κατά τους Γεωλόγους κεκαλυμμένην το παλαιόν υπό υδάτων, και απέχουσαν δύο μεν ώρας από της συμβολής της Τριχωνίδος και Λυσιμαχίας Λίμνης, ένθα και αι 366 γέφυραι υπάρχουσι, Γεφύρια του Αλάμπεη καλούμενα, μίαν δε ώραν από της Λυσιμαχίας προς το μέρος ένθα νυν τα νέα του Μουρστιάνου λουτρά αντικρύζουσι. Κατοικούμενον δε από 7 χιλιάδων κατοίκων είναι πρωτεύουσα Δήμου, συγκειμένη εκ της πόλεως Αγρινίου και των χωρίων Δοκιμίου, Πλατάνου, Καλυβίων, Ζαπαντίου, Σπολαΐτας, Σμολιάνων και Βελιόστης.
Το νέον Αγρίνιον, εφαρμοσθέντος του σχεδίου, κατέστη πόλις ωραία, έχουσα ωραίας πλατείας, λαμπράς οδούς και ωραίας οικοδομάς, διενεργεί δε το μέγιστον κατά ξηράν εμπόριον και συνδέεται δι’ αμαξιτών οδών ανατολάς μεν μετά της Παμφίας και των Κραβάρων, προς δυσμάς δε μετά του Καρβασαρά και του Βάλτου, και δι’ ιδιαιτέρας αμαξιτής οδού μετά του χωρίου Καλυβίων και της πλησιοχώρου Ακαρνανίας και προς μεσημβρίαν μετά της Μακρυνείας και των πόλεων Αιτωλικού και Μεσολογγίου, μεθ’ ων προ δεκαετίας σχεδόν και διά σιδηροδρόμου συνεδέθη.
 Έχει δε το Αγρίνιον δύο δημοτικά σχολεία των αρρένων και εν των θηλέων, εν σχολείον ελληνικόν μετά τριών τάξεων και εν δημοτικόν Γυμνάσιον μονοτάξιον, προς δε Ειρηνοδικείον, Ταμείον, Υποθηκοφυλακείον, Ταχυδρομείον και Τηλεγραφείον, τη αόκνω δε συνεργασία φιλοτίμων και φιλομούσων ανδρών απέκτησε και Γυμναστικόν σύλλογον και ωραίαν Μουσικήν.
 Εκτός δε της ποικίλης παραγωγής του τόπου, δι ης εισάγεται αρκετόν χρήμα εν Αγρινίω, η σπουδαιοτέρα και μάλλον προσοδοφόρος είναι αι ωραίαι ελαίαι και ο περίφημος καπνός του Αγρινίου.



*ΘΕΟΔ. Α. ΧΑΒΕΛΑΣ   1840-1912

Φιλόλογος-Νομικός-συγγραφέας-Δημοσιογράφος-Εκδότης Εφημερίδων.

 Σημαντικά ιστορικά έργα του:
·         Ιστορία των Αιτωλών από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1829, Έκδοση 1883

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΕΔΩ: 



  • Η μεγάλη ιστορία Ηπείρου και Αλβανίας : Τα καθέκαστα του έργου- και παν ό,τι μέχρι τούδε επετέλεσεν ο "Πύρρος", Έκδοση 1905 


Πηγή φωτογραφιών:
  •  "Aetolia Its Geography" by William John Woodhouse- published 1897


ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΠΗΓΗΣ.

Share

Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Τρίτη, 17 Αυγούστου 2021

Η Αννιώ κι' άλλα διηγήματα

του Κωσταντίνου Χατζόπουλου

"Η Αννιώ κι' άλλα διηγήματα" του Κωσταντίνου Χατζόπουλου εκδόθηκε το 1923, τρία χρόνια μετά το θάνατό του.
Ο πρόλογος στο βιβλίο είναι γραμμένος από τον Κωστή Παλαμά.

Με κριτική και ρεαλιστική ματιά, ο συγγραφέας προβάλλει το χρήμα ως αιτία καταστροφής μιας μοιραίας ερωτικής σχέσης. 
Η αφήγηση εντοπίζεται σε ένα αστικό περιβάλλον, όπου η Αννιώ, η δραματική πρωταγωνίστρια της ιστορίας του, έρχεται αντιμέτωπη με την διάψευση των ελπίδων και των ονείρων της, όταν καλείται να αντιμετωπίσει τη συμβατική ηθική της τάξης της καθώς μαραζώνει αδυνατώντας να αντιμετωπίσει την ερωτική απογοήτευση. Τελικά όμως είναι αυτή που δίνει την οριστική λύση, με μια πράξη δύναμης και αξιοπρέπειας που την καθιστά «αληθινή ηρωΐδα της ζωής».




Για την αναπαραγωγή της ανάρτησης είναι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ η αναφορά της πηγής. Share

Σάββατο, 14 Αυγούστου 2021

Το Κοινωνιστικό Μανιφέστο

Του Κωσταντίνου Χατζόπουλου


Στο Βόλο, το 1907, δημιουργήθηκε η ομάδα «Πανεργατικός Σύλλογος - Η Αδελφότης» και εξέδωσε την εφημερίδα «Ο Εργάτης».


Η εφημερίδα εκδιδόταν από το 1907 έως το 1910 και αναφερόταν σε κοινωνικά και εργατικά ζητήματα της εποχής.

 Στην εφημερίδα αυτή δημοσίευε άρθρα του ο Κωσταντίνος Χατζόπουλος με το ψευδώνυμο Πέτρος Βασιλικός. Στην ίδια εφημερίδα πρωτοδημοσίευσε, στις 2 Ιουνίου του 1908,  σε συνέχειες την πρώτη μετάφραση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου, την οποία έκανε ο ίδιος.

Ο τίτλος ήταν «Προκήρυξη του Κοινωνιστικού Κόμματος». Στη μετάφραση οι όροι «κομμουνισμός», «κομμουνιστικό», «κομμουνιστής» αποδόθηκαν ως «κοινωνιστικό», «κοινωνισμός», «κοινωνιστής». Το όνομα του Ένγκελς αποδόθηκε ως Έγγελς.

Πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση


Ο Χατζόπουλος απέδωσε το Μανιφέστο σε έντονα δημοτική γλώσσα δείχνοντας έτσι ότι μπορεί στη δημοτική γλώσσα να μεταφραστεί πολιτικό – επιστημονικό κείμενο που να ανταποκρίνεται στο νόημα του και να γίνεται κατανοητό από το λαό. 

 Η διάσημη εισαγωγή των Μαρξ-Ένγκελς αποδόθηκε: «Ένα φάντασμα τριγυρίζει στην Ευρώπη – το φάντασμα του Κοινωνισμού. Όλες οι δυνάμεις της γέρικης Ευρώπης κάμανε ιερό σύνδεσμο να το κυνηγήσουνε».

Πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση

Το 1913, η μετάφραση του Χατζόπουλου εκδόθηκε σε μπροσούρα  από το Σοσιαλιστικό Κέντρο Αθηνών με έναν σύντομο πρόλογο του μεταφραστή, που αυτήν τη φορά υπέγραφε με το πραγματικό του όνομα.



ΕΔΩ ΟΛΟ ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ


ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΣΤΙΚΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ by Georgia Pandazi


Για την αναπαραγωγή της ανάρτησης είναι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ η αναφορά της πηγής. Share

Πέμπτη, 12 Αυγούστου 2021

Το Αγρίνιο του 1933

Ο Χρήστος Γεωργίου Σακελλάρης, γεννημένος το 1886 στην Περίστα Ναυπακτίας, μετανάστης ο ίδιος στην Αμερική, την δεκαετία του ’30 επισκέπτεται την πατρίδα και επειδή ήθελε-όπως αναφέρει ο γιός του Γεώργιος Σακελλάρης- να μεταφέρει εικόνες και νέα από την πατρίδα στους μετανάστες της Αμερικής, με την 16mm κάμερά του κινηματογραφεί στο πέρασμά του περιοχές της Δυτικής Ελλάδας.
 
Ο γιός του ανήρτησε αυτά τα βίντεο στο διαδίκτυο.

Τα βίντεό του αποτελούν σπάνια ντοκουμέντα της εποχής εκείνης.

Σε ένα από αυτά μας παρουσιάζει το Αγρίνιο του 1933 όπου δείχνει σκηνές από το κέντρο του Αγρινίου, τα σπίτια όπως ήταν τότε καθώς και κόσμο να περπατάει και να κατεβαίνει τη σημερινή Ι.Σταΐκου προς την Πλατεία. Το φιλμ για το Αγρίνιο διαρκεί στα πρώτα 1:44 της ταινίας, ακολουθεί το Θέρμο, ο ποταμός Εύηνος, η Σέλτσα (Διασελλάκι), το μοναστήρι του Προυσού και η γενέτειρά του Περίστα.

Μερικές εικόνες από το συγκεκριμένο βίντεο. 

Αγρίνιο του 1933 

Πανοραμική εικόνα του Αγρινίου.
Αριστερά, διακρίνονται τα δέντρα στο πάρκο και φτάνοντας δεξιά, αχνοφαίνεται ο παλιός Άγιος Χριστόφορος.



Κεντρική Πλατεία προς οδό Μπαϊμπά.
Δεξιά το ξενοδοχείο "ΜΕΓΑΛΗ ΒΡΕΤΤΑΝΙΑ".



Αριστερά το ξενοδοχείο "ΜΕΓΑΛΗ ΒΡΕΤΤΑΝΙΑ", στην κεντρική πλατεία και η αρχή της οδού Μεσολογγίου, τωρινή Χαριλάου Τρικούπη.



Η αρχή της οδού Αναστασιάδη.


Αρχή της οδού Ι. Σταΐκου από κεντρική πλατεία.




Δείτε ολόκληρο το βίντεο. 
 
 



  • Τις φωτογραφίες από το φιλμ τις έφτιαξε ο Σπύρος Τσίρκας.


Τρίτη, 10 Αυγούστου 2021

Οι Αρχειομαρξιστές του Αγρινίου....

Παλαιότερη ανάρτηση βελτιωμένη

...ένας φοβερός και άδικος διωγμός
το 1944

Το Αγρίνιο άρχισε να εξελίσσεται ραγδαία σαν πόλη και οικονομικό κέντρο από τα τέλη του 19ου αιώνα κυρίως χάρη στη μεγάλη ανάπτυξη της καλλιέργειας, επεξεργασίας και εμπορίας καπνού. Με την ίδρυση των καπνεργοστασίων και των μεγάλων καπναποθηκών, το Αγρίνιο γίνεται μια από τις πιο σημαντικές εργατουπόλεις της Ελλάδας αλλά και πρωτοπορεί όσον αφορά το εργατικό κίνημα. Ήδη στα 1911 ιδρύεται σωματείο καπνεργατών (από τα παλαιότερα στην Ελλάδα).Οι καπνεργάτες υπήρξαν το «βαρύ πυροβολικό» του ελληνικού εργατικού κινήματος στα πρώτα του βήματα, και σχεδόν σε όλη την περίοδο του μεσοπολέμου, ενώ η Καπνεργατική Ομοσπονδία Ελλάδος (Κ.Ο.Ε.), που ιδρύθηκε το 1919, ήταν η μαζικότερη συνδικαλιστική οργάνωση. Σπουδαίο ρόλο μέσα στο προλεταριάτο της πόλης έπαιξε και το προσφυγικό στοιχείο, που εγκαταστάθηκε με αρκετές χιλιάδες μετά το 1922.


Με την ίδρυση του ΣΕΚΕ (ΚΚΕ) και της ΓΣΕΕ το 1918, τα πιο πρωτοπόρα τμήματα της αγρινιώτικης εργατικής τάξης στρέφονται αποφασιστικά προς τον επιστημονικό σοσιαλισμό και το κομμουνιστικό κίνημα. Και αρχίζουν οι αγώνες για διεκδικήσεις των συμφερόντων της εργατικής τάξης, που όχι μόνο δεν είχε να ζηλέψει τίποτα από την αντίστοιχη κίνηση σε πιο μεγάλες πόλεις αλλά σε πολλές περιπτώσεις αποτέλεσε και πρότυπο αυτών. Μέσα από τους αγώνες αυτούς καλλιεργήθηκε ο τύπος του πρωτοπόρου Αγρινιώτη εργάτη, του σκληραγωγημένου, ανυποχώρητου και με απόλυτη συνέπεια μαχητή του εργατικού κινήματος.

Από πολύ νωρίς μια ισχυρότατη μερίδα των πρωτοπόρων κομμουνιστών εργατών του Αγρινίου προσανατολίστηκε προς την αριστερή αντιπολίτευση του ΣΕΚΕ (ΚΚΕ) και συγκεκριμένα προς τον αρχειομαρξισμό. Ο αρχειομαρξισμός υπήρξε ένα ιδιότυπο επαναστατικό ρεύμα των πρώτων χρόνων του ελληνικού εργατικού κινήματος. Η ονομασία του προέρχεται από το θεωρητικό περιοδικό «Αρχείον του Μαρξισμού», που άρχισε να εκδίδεται στα 1923, με σκοπό τη διαμόρφωση ιδεολογικά καταρτισμένων στελεχών μέσα στο πολύ νεαρό και άπειρο τότε ελληνικό κίνημα. Παρότι βασικά στελέχη τού μετέπειτα αρχειομαρξισμού συμμετείχαν -και μάλιστα έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο- στο ιδρυτικό συνέδριο του ΣΕΚΕ (ΚΚΕ) το 1918, σύντομα κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα σοσιαλδημοκρατικά στοιχεία που κυριαρχούσαν στην ηγεσία του ΣΕΚΕ (ΚΚΕ) αποτελούσαν ένα μεγάλο εμπόδιο για την ανάπτυξη του κομμουνιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Έτσι, και μετά την κυκλοφορία του «Αρχείου του Μαρξισμού» και τις μαζικές διαγραφές απ’ το ΚΚΕ, έβαλαν μπροστά την ίδρυση ενός νέου επαναστατικού ρεύματος. Το ρεύμα αυτό γνώρισε μια ραγδαία ανάπτυξη μέσα στο εργατικό κίνημα, συνέκλινε με τις θέσεις του Τρότσκυ και της Αριστερής Αντιπολίτευσης στην ΕΣΣΔ, συγκρούστηκε σκληρά με το ΚΚΕ και έφτασε σε ένα εξαιρετικά υψηλό επίπεδο οργανωτικότητας και αποτελεσματικότητας στην πάλη.
Με παρέμβαση του ίδιου του Λέοντα Τρότσκυ στα 1930, η οργάνωση των αρχειομαρξιστών ανακηρύχθηκε επίσημο ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης, με την ονομασία ΚΟΜΛΕΑ (Κομμουνιστική Οργάνωση Μπολσεβίκων Λενινιστών-Αρχειομαρξιστών) και εφημερίδα την περίφημη «Πάλη των Τάξεων». Οι αρχειομαρξιστές-τροτσκιστές είχαν υπό τον έλεγχό τους 50 εργατικά σωματεία, τρία μεγάλα κινήματα της εποχής (αναπήρων και θυμάτων πολέμου, φυματικών, ανέργων), ενώ διέθεταν σχηματισμούς σε όλες τις πόλεις και κωμοπόλεις της Ελλάδας, καθώς και σε πολλά χωριά.

Αρχειομαρξιστές του Αγρινίου

Από τα Αρχεία του Τρότσκι για την Ελλάδα γνωρίζουμε ότι στο Αγρίνιο το Γενάρη του 1933 δρούσαν γύρω στους 130 Αρχειομαρξιστές.

Το σπίτι όπου συγκεντρώνονταν οι αρχειομαρξιστές του Αγρινίου
κατά τις δεκαετίες 1920-1930. (Αρχείο Γιώργου Ρίζου).
Από το βιβλίο του Γιάννη Καρύτσα.


Ο Θανάσης Κακογιάννης στο βιβλίο του "Μνήμες και σελίδες της εθνικής αντίστασης" γράφει για τους διωγμούς των αρχειομαρξιστών:

Ο φοβερός, άδικος και εξοντωτικός διωγμός των αρχειομαρξιστών - τροτσκιστών του Αγρινίου, όπως του Βασίλη Ράφτη από το Αγρίνιο, των αδελφών Καπετανάκη, των Καλογεράκη, Κώστα Αθ. Λαδά, Νίκου Γ. Παγώνη, Ν. Χ. Ζησιμόπουλου, Κ. Μπαϊρακτάρη, Ξανθόπουλου και άλλων, στο συνοικισμό του Αγίου Κωνσταντίνου, και των αδελφών Μήτσου και Θεμελή Θεμελιδάκη, στην Αθήνα (ήταν κάτοικοι του Αγ. Κωνσταντίνου), ύστερα από εντολή, της καθοδήγησης του ΚΚΕ, προκάλεσε την κραυγαλέα αποδοκιμασία των αγωνιστών του Αγρινίου.

Τότε, εκείνο που προεξήρχε ήταν ο αγώνας κατά των κατακτητών και όχι η αντιπαράθεση και το ξεκαθάρισμα ιδεολογικών διαφορών. Οι παραπάνω είχαν ενταχθεί στον ΕΛΑΣ και κανείς δεν είχε καταμαρτυρήσει οτιδήποτε εναντίον τους για αντιεαμική ή όποια άλλη δράση.

Το επιχείρημα, ότι υπήρχε φόβος, οι αρχειομαρξιστές - τροτσκιστές στην πόλη του Αγρινίου, να υπονομεύσουν από τα μέσα τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, λόγω ιδεολογικής - κομματικής αντίθεσης, ήταν καθ' ολοκληρίαν αβάσιμο, μπροστά στη δύναμη των οργανώσεων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ.


Για τους Αρχειομαρξιστές - Τροτσκιστές γράφει το ανώτερο στέλεχος του ΚΚΕ, γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ, κατά την περίοδο της Κατοχής, Θανάσης Χατζής:

« .... Τα περισσότερα από τα μέλη των τροτσκιστικών ομάδων προσχώρησαν στην αντίσταση και μπήκαν αργότερα στο ΕΑΜ. Πολλοί απ' αυτούς αγωνίστηκαν με συνέπεια, ενώ μερικοί, μη μπορώντας ν' απαλλαγούν από τις προλήψεις και τις προκαταλήψεις τους, πέρασαν σε υπονομευτική δράση μέσα στις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ". 




ΠΑΝΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ


Το πρώτο στέλεχος του αρχειομαρξισμού στο Αγρίνιο υπήρξε ο Πάνος Αναστασίου. Τσαγκάρης, από το χωριό Καλύβια, κατέβηκε σε ηλικία 16 ετών, το 1918, στην Αθήνα και το 1921 συνδέθηκε με τον Φραγκίσκο Τζουλάτι. (Ο Τζουλάτι ήταν ο πρώτος Έλληνας Μπολσεβίκος-Λενινιστής, από το 1916. Υπήρξε από τους ηγέτες της αριστερής πτέρυγας στο ιδρυτικό συνέδριο του ΣΕΚΕ (1918) και, εν συνεχεία, έγινε ο πρώτος ηγέτης του Αρχείου του Μαρξισμού).  
Ο Πάνος Αναστασίου έλαβε μέρος στην πρώτη συνδιάσκεψη του Αρχείου, το 1924. Επιστρέφοντας στο Αγρίνιο τον επόμενο χρόνο, ανέπτυξε αμέσως μια εξαιρετικά πλούσια δραστηριότητα. Αναδείχτηκε σε ηγέτη του σωματείου των τσαγγαράδων της πόλης, υπήρξε για ένα διάστημα γραμματέας του Εργατικού Κέντρου Αγρινίου, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ιστορική Γενική Απεργία του 1926 αλλά δούλεψε και για την οργάνωση και άλλων εργατικών κλάδων. Είχε σπουδαία ιδεολογική κατάρτιση. Ήταν αυτός που στρατολόγησε τα περισσότερα μέλη του αρχειομαρξιστικού πυρήνα του Αγρινίου και, καθώς μέχρι τη Γενική Απεργία οι αρχειομαρξιστές στο Αγρίνιο δεν είχαν διαγραφεί από το ΚΚΕ, κατάφερε να κερδίσει στον αρχειομαρξισμό και την πλειοψηφία του τοπικού τμήματος του ΚΚΕ. Μεταξύ των άλλων επιτυχιών του, βοήθησε να κερδηθεί από τους αρχειομαρξιστές η διοίκηση της οργάνωσης των Μικρασιατών προσφύγων της πόλης, της Παμπροσφυγικής. Το 1928 πήρε μέρος στο 4ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ. Το 1930, όταν δούλευε καπνεργάτης, πρωταγωνίστησε σε μια μεγάλη απεργία των καπνεργατών (μάλιστα, σε κόντρα με το ΚΚΕ, που ήταν κατά της απεργίας και είχε διασπάσει το σωματείο). Ο ίδιος και οι άλλοι πρωτεργάτες της απεργίας καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές με το «Ιδιώνυμο» (νόμος 4229 του Βενιζέλου «περί των μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος»). 
Ο σταλινικός μηχανισμός τον μισούσε βαθιά, γιατί αυτός ήταν ο πρωτεργάτης για το πέρασμα υπό την ηγεσία του αρχειομαρξισμού-τροτσκισμού μιας σειράς σωματείων της πόλης. Αποφασιστικός και πάντα μαζικό στοιχείο, προσχώρησε νωρίς στον ΕΛΑΣ και έγινε υπεύθυνος στο χωριό Καλύβια Αγρινίου. Τον Ιανουάριο του 1944 του ανατέθηκε να ανατινάξει το τρένο με ταγματασφαλίτες που ερχόταν στο Αγρίνιο και θα περνούσε από τα Καλύβια. Τα εκρηκτικά, όμως, δεν του παραδόθηκαν ποτέ –είτε σκόπιμα, είτε από ολιγωρία– και η ανατίναξη δεν έγινε. Ο Αναστασίου για την μη διεκπεραίωση της ανατίναξης, πέρασε από απανωτά ανταρτοδικεία, απολογήθηκε και αθωώθηκε. Στη συνέχεια τον έστειλαν στο Καρπενήσι, όπου τότε βρισκόταν ο Βελουχιώτης. Οι σταλινικοί του Αγρινίου δεν ήξεραν ότι ο Αναστασίου γνώριζε πολύ καλά τον Άρη. Ο Βελουχιώτης τον καθησύχασε. Σύμφωνα με μαρτυρίες, έσκισε το κατηγορητήριο και τον προμήθευσε με ένα σημείωμα για να κυκλοφορεί ελεύθερα. Η εξέλιξη αυτή, όμως, ανησύχησε ακόμα περισσότερο τους σταλινικούς. Αρχές Μαρτίου του 1944 τον συνέλαβαν πάλι και τον δολοφόνησαν στο Καρπενήσι τον Απρίλιο του 1944.



ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ
ΜΗΤΣΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ



Οι Καπετανάκηδες ήταν Μικρασιάτες στην καταγωγή.
Τριαντάφυλλος Καπετανάκης

Ο Τριαντάφυλλος Καπετανάκης υπήρξε πρωτοπόρος του καπνεργατικού κινήματος της πόλης, με ιδιαίτερη συνεισφορά στη μεγάλη απεργία του 1926, αλλά ήταν και από τους πρωτεργάτες της απεργίας του 1930. Εκλέχθηκε μέλος της πρώτης Κεντρικής Επιτροπής του τροτσκιστικού κόμματος (ΚΟΜΛΕΑ) τον Μάρτιο του 1932. Από τη δεκαετία του ’30 και μετά, έδρασε κυρίως στην Αθήνα.

Ο Μήτσος Καπετανάκης πρωταγωνίστησε σε όλους τους καπνεργατικούς αγώνες και αντιπροσώπευσε δύο φορές τους καπνεργάτες του Αγρινίου στην Ομοσπονδία. Αργότερα ανέπτυξε πλούσια δράση με τους αρχειομαρξιστές στην Αθήνα και έπαιξε ηγετικό ρόλο στην απεργία του Κοκκαλάδικου του Ρουφ το 1928,  στην καπνεργατική απεργία του Πειραιά τον Ιούνιο του 1927 και το 1936 στην 
Μήτσος Καπετανάκης
απεργία στο εργοστάσιο του Παπαστράτου στον Πειραιά. Ανέβηκε στο βουνό τον Απρίλιο του 1944.
Συνελήφθη από σταλινικούς και κρατήθηκε για μήνες στο Μπερίκο (Δρυμώνας) μαζί με τον αδερφό του Λευτέρη.Ύστερα από ανακρίσεις, εκτελέστηκε τον Ιούλιο του 1944 στο Ζελίχοβο.

Ο Γιάννης Καπετανάκης ήταν, επίσης, καπνεργάτης, ενεργότατος στο σωματείο αλλά και στην αρχειομαρξιστική-επαναστατική κίνηση. Πήρε μέρος σε όλους τους αγώνες των καπνεργατών. Στη δικτατορία Μεταξά συνελήφθη σε επιδρομή της αστυνομίας στο σπίτι των Καπετανάκηδων και εξορίστηκε για δύο χρόνια στην Ανάφη. 

Λευτέρης Καπετανάκης. Συνελήφθη τον Μάιο και εκτελέστηκε τον Ιούλιο του 1944 στο Ζελίχοβο, σε ηλικία μόλις 23 ετών. Δεν ήταν μέλος της οργάνωσης. Δολοφονήθηκε μόνο και μόνο επειδή ήταν από μια οικογένεια αρχειομαρξιστών  Από τα υπόλοιπα αδέρφια, ο Τριαντάφυλλος Καπετανάκης γλίτωσε επειδή βρισκόταν στην Αθήνα, ενώ ο Νίκος και ο Γιάννης συνελήφθησαν αλλά σώθηκαν κατόπιν εντόνων διαμαρτυριών διαφόρων συγγενών τους. Τον Γιάννη τον έσωσε ανώτατο στέλεχος του τοπικού ΕΑΜ, που υπήρξε επί χρόνια εργοδότης του και τον συμπαθούσε. 



ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΕΜΕΛΗΣ
ΜΗΤΣΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ


Οι Θεμελήδες ήταν και αυτοί μικρασιατικής καταγωγής.
Γιάννης Θεμελής

Ο Γιάννης Θεμελής συμμετείχε απ’ τους πρώτους στο καπνεργατικό κίνημα της πόλης και στον τοπικό πυρήνα των αρχειομαρξιστών. Το 1925 είχε ήδη μια φυλάκιση, μαζί με τον αδερφό του Μήτσο, στη Λάρισα, για συνδικαλιστική δράση. Πρωτεργάτης και αυτός και ο αδερφός του στη μεγάλη απεργία του 1926. Αν και απλός εργάτης, με την αυτομόρφωση έφτασε σε ένα πολύ υψηλό επίπεδο, σε σημείο να δίνει διαλέξεις θεωρητικές, φιλοσοφικές και συνδικαλιστικές, όχι μόνο στο Αγρίνιο αλλά και στην Αθήνα, όπου δραστηριοποιήθηκε κυρίως από το 1927. Ευρισκόμενος στο Αγρίνιο, συνελήφθη στα αιματηρά γεγονότα του Οκτωβρίου 1929, δικάστηκε και κάθισε στη φυλακή για τουλάχιστον δύο χρόνια.

Ο Μήτσος Θεμελής, ήταν από τους πρωτεργάτες της μεγάλης απεργίας του ’26 και όλων των καπνεργατικών αγώνων. Με πολλές διώξεις και φυλακίσεις. Ήταν από τους βασικούς ηγέτες στην καπνεργατική απεργία του Πειραιά το 1927 και στην απεργία του εργοστασίου Λιπασμάτων του Πειραιά το 1929. Άλλαξε πολλές δουλειές από το κυνηγητό που υφίσταντο από τους εργοδότες, τους χωροφύλακες και τους χαφιέδες. 
Μήτσος Θεμελής

Εκτελέστηκε στην Αθήνα κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών. Επιστρέφοντας από κάποια από τις μεγάλες διαδηλώσεις του Δεκεμβρίου του ’44, οι σταλινικοί έμαθαν ότι είχε βγάλει λόγο σε ορισμένους καπνεργάτες. Το ίδιο βράδυ τον πήραν από το σπίτι του στην Κοκκινιά. Ενώ τον πήγαιναν σε ένα λόφο που χρησιμοποιούνταν για εκτελέσεις, επιχείρησε να διαφύγει. Το σώμα του βρέθηκε κατατρυπημένο από τις σφαίρες. Ο αδερφός τους Γιάννης Θεμελής, που ζούσε επίσης στην Αθήνα, στο Παγκράτι, γλίτωσε την ίδια περίοδο δύο φορές τη σύλληψη και εκτέλεση.

Ο Θεμελής Θεμελής, αδερφός των προηγούμενων, δικηγόρος, δεν ήταν οργανωμένος στο κίνημα. Εκτελέστηκε παρ’ όλα αυτά, τον Δεκέμβριο του 1944 στο Παγκράτι, μόνο και μόνο γιατί είχε αδερφούς στελέχη του τροτσκισμού.




ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΑΔΑΣ
ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΔΑΣ



Ο Χρήστος Λαδάς (σε ορισμένες πηγές το όνομά του αναφέρεται Θόδωρος) ήταν τσαγκάρης, οργανωμένος στον αρχειομαρξισμό και στο συνδικαλιστικό κίνημα των υποδηματεργατών. Έζησε για λίγο στο Αγρίνιο και κυρίως δραστηριοποιήθηκε στην Αθήνα. Τον δολοφόνησαν οι σταλινικοί τον Δεκέμβριο του 1927 στην οδό Λυκούργου στην Αθήνα.
Άρθρο του 1927 της εφημερίδας
 "Αθηναϊκή¨για την δολοφονία του 
Χρήστου Λαδά.

  Ο Κώστας Λαδάς, τσαγκάρης, ήταν ο ηγέτης του τοπικού σωματείου τσαγκαράδων και αντιπρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Αγρινίου. Συμμετείχε στο κίνημα στην Αθήνα, στη συνέχεια εξορίστηκε για τη δράση του και το 1929 ή 1930 επέστρεψε στο Αγρίνιο. 
Κώστας Λαδάς

Τον Ιούνιο του 1944 συνελήφθη, τον μετέφεραν στο χωριό Ζελίχοβο (Αγία Παρασκευή), τον βασάνισαν φρικτά και τον εκτέλεσαν στις αρχές Ιουλίου, χωρίς να περάσει από ανταρτοδικείο.






ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΗΣ 

Ο Κώστας Καλογεράκης
, μικρασιατικής καταγωγής, ήταν από τα ηγετικά στελέχη του σωματείου καπνεργατών και πρωτοπόρος στη μεγάλη απεργία του ’26. Μετά το πέρασμα της τοπικής οργάνωσης του ΚΚΕ στον αρχειομαρξισμό, με αφορμή τα γεγονότα της απεργίας, ο Καλογεράκης παρέμεινε στο κόμμα.
 
Καλογεράκης Κώστας
Ωστόσο, στην πραγματικότητα, αυτός ήταν ήδη αρχειομαρξιστής και παρέμεινε στο ΚΚΕ για ένα διάστημα (έγινε μάλιστα και γραμματέας της τοπικής οργάνωσης) προκειμένου, πρώτον, να επηρεάζει τους εργάτες του κόμματος και δεύτερον, να ειδοποιεί τους αρχειομαρξιστές για τις ενέδρες, επιθέσεις και διάφορες προβοκάτσιες που το τοπικό ΚΚΕ σχεδίαζε εναντίον τους. Το 1932 εξορίστηκε για την πολιτική του δράση στην Ανάφη. 
Συνελήφθη τον Ιούνιο του 1944 στη Βελάουστα (Πυργί) και εκτελέστηκε τον Ιούλιο 1944 στην Τατάρνα Ευρυτανίας.


ΝΙΚΟΣ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ
ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΥΑΝΘΙΑ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ
ΚΑΤΙΝΑ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ


Ο Νίκος Ξανθόπουλος, καπνεργάτης, κι αυτός στρατολογημένος από το προσφυγικό στοιχείο του Αγρινίου, προσχώρησε στον αρχειομαρξισμό το 1927. Έγινε αμέσως στέλεχος. 
Νίκος Ξανθόπουλος


Λίγα χρόνια αργότερα εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου παντρεύτηκε την Αθηνά Εμμανουηλίδου, αδερφή της Κατίνας Εμμανουηλίδου. Συνελήφθη πολλές φορές για την πρωτοπόρο δράση του στους καπνεργατικούς αγώνες, βασανίστηκε, καταδικάστηκε και εξορίστηκε. 
Αθηνά Εμμανουηλίδου
συζ. Ν. Ξανθόπουλου
Μαζί με τον Γιάννη Καπετανάκη συνελήφθησαν και κακοποιήθηκαν άγρια σε απεργία στο Αγρίνιο το 1934. Οργανωμένοι στον αρχειομαρξισμό-τροτσκισμό ήταν και ο αδερφός του, Ιορδάνης, και οι αδερφές του, Ευανθία και Κατίνα (από τις πιο μαχητικές καπνεργάτριες), από τις οποίες η πρώτη παντρεύτηκε τον Πέτρο Ανδρώνη, ηγετικό στέλεχος των αρχειομαρξιστών, και η δεύτερη τον Γιάννη Καπετανάκη. 
Ευανθία Ξανθοπούλου
συζ.Πέτρου Ανδρώνη

Επίσης, οι Ξανθόπουλοι έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην προσχώρηση του προσφυγικού στοιχείου υπό την επιρροή του αρχειομαρξισμού, στο συνοικισμό του Αγίου Κων/νου και άλλες προσφυγογειτονιές του Αγρινίου.
Συνελήφθη τον Μάιο και κρατήθηκε στο Μπερίκο με τους Καπετανάκηδες. Εκτελέστηκε στο Ζελίχοβο τον Ιούλιο του 1944.




ΝΙΚΟΣ ΖΗΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ 
ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΗΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ


Νίκος Ζησιμόπουλος
Ο Νίκος Ζησιμόπουλος, από τους πρώτους στον τοπικό πυρήνα του Αρχείου, ήταν ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης του σωματείου ξυλουργών και είχε πολύ μεγάλη δράση στις απεργίες και στο Εργατικό Κέντρο. 
Γιώργος Ζησιμόπουλος


Τον αδερφό του, Γιώργο Ζησιμόπουλο, τον στρατολόγησε ο Αναστασίου ήδη από το 1925, έγινε μέλος της διοίκησης και γραμματέας του σωματείου των ραφτεργατών, με εξίσου πλούσια δράση μέσα στο εργατικό κίνημα της πόλης. 
Ο Νίκος Ζησιμόπουλος εκτελέστηκε μόνο και μόνο επειδή ήταν αρχειομαρξιστής, τον Αύγουστο 1944 κοντά στην Κλεπά Ναυπακτίας.



ΝΙΚΟΣ ΠΑΓΩΝΗΣ 
Παγώνης Νίκος


Ο διανοούμενος του αρχειομαρξιστικού-τροτσκιστικού πυρήνα του Αγρινίου. Σπούδαζε Ιατρική στην Αθήνα. Πηγαινοερχόταν στο Αγρίνιο και βοηθούσε στην ιδεολογική δουλειά, ενώ ήταν και ανταποκριτής της «Πάλης των Τάξεων». Συμμετείχε σε αντιστασιακές δραστηριότητες μαζί με τον σύντροφο και φίλο του Βασίλη Ράπτη. Τον Μάιο του 1944 οι σταλινικοί τον κάλεσαν να ανέβει στο βουνό και να αναλάβει διοικητής μονάδας, μια και είχε υπηρετήσει ως έφεδρος αξιωματικός στο στρατό. Μόλις ανέβηκε στο βουνό, τον συνέλαβαν αμέσως, τον «ανέκριναν» και τον εκτέλεσαν στο Ζελίχοβο τον Ιούλιο του 1944.



ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΠΤΗΣ

Στρατολογημένος στην οργάνωση από μαθητής, είχε σημαντική δράση σε διάφορους τομείς. Εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ και έφτασε να γίνει τοπικός πολιτικός καθοδηγητής και στρατολόγος ανταρτών. Όταν προσπάθησε να μάθει για τις εκτελέσεις των συντρόφων του, τον συνέλαβαν και τον μετέφεραν στη Μακρυνεία. Εκτελέστηκε τον Αύγουστο του 1944.

ΛΑΚΗΣ ΜΠΑΡΧΑΜΠΑΣ
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΑΡΧΑΜΠΑΣ

Μπαρχαμπάς Κώστας


Ο Λάκης Μπαρχαμπάς ήταν στην διοίκηση του σωματείου καπνεργατών και αντιπρόσωπος στα συνέδρια της Κ.Ο.Ε. 
Ο Κώστας Μπαρχαμπάς ήταν στο σωματείο τσαγκαράδων.



ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΡΜΟΓΕΝΗΣ

Συνδικαλιστής καπνεργάτης, μέλος της διοίκησης του σωματείου. Δεν είναι γνωστές λεπτομέρειες για την εκτέλεσή του.



ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Συνδικαλιστής καπνεργάτης, εξορίστηκε στην Ανάφη επί Μεταξά. Δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για το πότε και πού ακριβώς θανατώθηκε.



ΝΙΚΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ

Συνδικαλιστής καπνεργάτης, από τους καλύτερους ρήτορες εργατικών αγώνων.
Γεννήθηκε το 1910 στο Αγρίνιο , στον προσφυγικό συνοικισμό. Ανέπτυξε δυναμική και έντονη συνδικαλιστική δραστηριότητα στο χώρο του κινήματος των καπνεργατών του Αγρινίου. Εντάχθηκε στους Αρχειομαρξιστές και λόγω της ρητορικής του δεινότητας οι χωροφύλακες τον έθεταν κάθε πρωτομαγιά σε περιορισμό στο τμήμα , για να μην ξεσηκώνει το λαό. Στην διάρκεια της κατοχής δεν έμεινε αδρανής. Συμμετείχε στις δραστηριότητες του ΕΑΜ και το 1943 εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ. Ένα χρόνο μετά την ένταξή του στον ΕΛΑΣ τον δολοφόνησαν οι σταλινικοί, στο χωριό Ζελίχοβο (Αγία Παρασκευή), τον Ιούλιο του 1944.



ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΓΕΙΡΑΣ

Καπνεργάτης, που είχε φυλακιστεί για τη συνδικαλιστική του δράση. Δολοφονήθηκε το καλοκαίρι του 1944, χωρίς να είναι γνωστά περισσότερα στοιχεία.
 
Άρθρο της εφ. "ΠΑΛΗ των ΤΑΞΕΩΝ", τεύχος 17
5-7-1945
ΠΗΓΗ: "Αρχειομαρξιστικές μνήμες"-fb


ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΑΙΡΑΚΤΑΡΗΣ



Κώστας Μπαϊρακτάρης

Αγρονόμος. Τη δολοφονία του (όπως και των υπολοίπων βέβαια) αναφέρει ο αντιστασιακός, συγγραφέας, πρώτος δήμαρχος Αγρινίου μετά την Κατοχή και μετέπειτα βουλευτής της ΕΔΑ Θανάσης Κακογιάννης.






ΑΛΕΚΟΣ ΝΤΟΥΒΑΣ

Μέλος του ΚΚΕ. Ίδρυσε την νεολαία Αγρινίου, και μαζί με τους Τριαντάφυλλο Καπετανάκη και Πάνο Αναστασίου το εργατικό κέντροΕκτελέστηκε γιατί είχε διαμαρτυρηθεί για τις δολοφονίες των αρχειομαρξιστών-τροτσκιστών, με τους οποίους διατηρούσε συναγωνιστικές σχέσεις.

ΚΑΛΟΓΕΡΙΔΗΣ

Ηγετικό στέλεχος του σωματείου καπνεργατών με 20χρονη δράση στο κίνημα. Εξορίστηκε απ’ τον Μεταξά στην Ανάφη. Στην κατοχή μπήκε στον ΕΛΑΣ και εκεί τον εκτέλεσαν.


ΑΛΛΟΙ ΑΡΧΕΙΟΜΑΡΞΙΣΤΕΣ του ΑΓΡΙΝΙΟΥ

Μ. Φλώρος, φοιτητής. Ανταποκριτής της Τροτσκιστικής εφημερίδας "Πάλη των Τάξεων"

Α. Φιλιππίδης,
Σ. Σωφρονίου
Β. Ράπτης, μαθητής 
Κωνσταντίνου, ταχυδρομικός
Ευπατρίδης,
Σωφρονίου,
Διαμαντογιάννης,
Μαρογγιαννόπουλος,
Γιοβάνης,
Θ. Τσικούρας,
Βάγιας,
Σπάρταλης,
Ν. Αλεξιάδης,
Α. Ανδρεάδης,
Τσάμης,
Αντ. Σταμπέλος,
Βεργίδης,
Στέλιος Ανδρεάδης,
Χρ. Καλύβας,
Στ. Γιδαρόπουλος,
Κ. Τουρκοβασίλης,  
Κανέλλος,
Σάφαρης,
Ι. Τσίρηκας,
Καραλής,
Κανελλίδης,
Μ. Γεωργιάδης,
Δ. Μυλωνάς,
Σταματιάδης,
Ευγ. Σταματιάδου,
Κ. Ξανθοπούλου,
Τομαρίδης,
Κ. Κοσμάς

Μετά την αιματηρή απεργία των καπνεργατών του 1922 οι αρχειομαρξιστές του Αγρινίου ελέγχουν τα εξής σωματεία: 

 Καπνεργατών :

Τριαντάφυλλος, Μήτσος & Γιάννης Καπετανάκης,
 Νίκος, Ιορδάνης, Ευανθία και Κατίνα Ξανθοπούλου, 
Μήτσος & Γιάννης Θεμελής, 
Γιώργος Αρμογένης, 
Μήτσος & Λάκης Μπαρχαμπάς, 
Π. Σκαμνέλης,

Σκαμνέλης Π.

 









Γιάννης Μάγειρας, 
Νίκος Ζαχαριάδης, 
Αλέκος Τσεκούρας, 
Κώστας Καλογεράκης, 
Θωμάς Παπαδόπουλος.
 
Υποδηματεργατών:
 
Πάνος Αναστασίου, 
Κώστας Λαδάς,
Κώστας & Ανδρέας Μπαρχαμπάς, 
Σωτήρης & Βασίλης Ρούτσης, 
Σάφαρης, 
Τζαμέλης. 

 Ραπτεργατών:
 
Γιώργος Ζησιμόπουλος, 
Χρήστος Κασκαβέλης,

Κασκαβέλης Χρήστος

 
 







 
Β. Κατσώρης,
Νίκος Καράτσαλος

Νίκος Καράτσαλος











Αρτεργατών
 
 Ξυλουργών 

Νίκος Ζησιμόπουλος.
 
 Σερβιτόρων
 
 Παμπροσφυγική 

Α. Φιλιππίδης, 
Σ. Σωφρονίου, 
Καστάρα





ΠΗΓΕΣ:
  •  Θ. Κακογιάννης- "Μνήμες και σελίδες της εθνικής αντίστασης" εκδόσεις Κωσταράκη
  • Γιάννης Καρύτσας- "Ο σφαγιασμός των Αρχειομαρξιστών της περιοχής Αγρινίου από τον Ελληνικό Σταλινισμό" εκδόσεις Άρδην
  • Κώστας Κατρίτσης- "Ιστορία του Μπολσεβικισμού - Τροτσκισμού στην Ελλάδα" εκδόσεις: Εργατική Πρωτοπορεία
  • Κώστας Παλούκης- "Μια άλλη οπτική στο καπνεργατικό ζήτημα: οι θέσεις της αρχειομαρξιστικής καπνεργατικής παράταξης στα 1933"
  • Κώστας Παλούκης- "Η λογική της ενδοαριστερής βίας: ΚΚΕ κατά τροτσκιστών και αρχειομαρξιστών"
  • Κώστας Παλούκης- "Η οργάνωση Αρχείον του Μαρξισμού (1919-1934), κοινωνικοί αγώνες, πολιτική οργάνωση, ιδεολογία και πολιτισμικές πρακτικές στα εργατικά στρώματα της μεσοπολεμικής Ελλάδας"
  • Αρχειομαρξιστικές Μνήμες