Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου 2018

Θυμάσαι....


Θυμάσαι που σου έλεγαν ότι αυτά είναι τα καλύτερά σου χρόνια;
Πόσα θα έδινα να χτυπήσει το κουδούνι ακόμα μια φορά για μένα….



Θυμάσαι την μπλε ποδιά;
Την πρώτη φορά μετά το καλοκαίρι στο προαύλιο; «…πόσα παγωτά έφαγες;….πόσα μπάνια έκανες;….»
Την πρωινή προσευχή και την έπαρση σημαίας;
Τον διπλανό  σου στο θρανίο;
Τον μεγάλο μαυροπίνακα;
Το βρεγμένο σφουγγάρι;
Την ημερομηνία πάντα γραμμένη πάνω στον πίνακα;




Θυμάσαι;
Θυμάσαι τους χάρτες της γεωγραφίας στους τοίχους της αίθουσας;
Τους ήρωες της επανάστασης  στους τοίχους;
Τα μεγάλα ξύλινα πράσινα θρανία;
Την μυρωδιά του καινούριου βιβλίου;
Το τετράδιο αριθμητικής με τα κουτάκια;
Το φυτολόγιο;
Το τετράδιο καλλιγραφίας;





Θυμάσαι;
Θυμάσαι τις γυμναστικές επιδείξεις;
Την άσπρη ελβιέλα με λευκό σοσονάκι;
Το στήσιμο για την φωτογραφία με τον χάρτη από πίσω;
Την ομαδική φωτογραφία με την δασκάλα στην κορυφή;
Το ενδεικτικό;
Τις εκδρομές; «θέλουμε εκδρομή!! Θέλουμε εκδρομή!!».... «Τα περάσαμ’ όμορφα, όμορφα, όμορφα…»  «…κι αν μας αγαπάτε να μας ξαναπάτε…»




                                          Θυμάσαι;
Θυμάσαι που δεν μπορούσες να ξεχωρίσεις τις παρομοιώσεις από τις μεταφορές;
Την προπαίδεια;
Την έκθεση κάθε Δευτέρα;
Το σήκωμα στον πίνακα για να πεις το μάθημα απ’ έξω;
Το δάχτυλο ψηλά;  «κυρία, κυρία…»
Εκείνο το… «να γράψεις 100 φορές τη λέξη …..»




Θυμάσαι;
Θυμάσαι τις τούρκικες τουαλέτες;
Τις βρύσες στην σειρά;
Που όταν έβρεχε κάναμε διάλειμμα στους διαδρόμους;
Το κρέμασμα  στην μεγάλη καγκελόπορτα στα διαλλείματα για να αγοράσεις  κουλούρι;




Θυμάσαι που σου έλεγαν ότι αυτά είναι τα καλύτερά σου χρόνια; Και δεν τους πίστευες…

Πόσα θα έδινα να χτυπήσει το κουδούνι μια φορά ακόμα για μένα;;;  Πόσα…. 


Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Δευτέρα, 3 Σεπτεμβρίου 2018

Οι πρόσφυγες



«…Βαπόρια φτάναν το ένα πίσω απ' τ' άλλο, και ξεφόρτωναν κόσμο, έναν κόσμο ξεκουρντισμένον, αλλόκοτο, άρρωστο, συφοριασμένο, λες κι έβγαινε από φρενοκομεία, από νοσοκομεία, από νεκροταφεία.
Έπηξαν οι δρόμοι, το λιμάνι, οι εκκλησίες, τα σχολειά, οι δημόσιοι χώροι. Στα πεζοδρόμια γεννιόνταν παιδιά και πέθαιναν γέροι. 
Ενάμισυ εκατομμύριο άνθρωποι βρεθήκανε ξαφνικά έξω απ' την προγονική τους γη…
Παράτησαν περιουσίες, τον καρπό στα δέντρα και στα χωράφια, το φαΐ στη φουφού, τη σοδειά στην αποθήκη, το κομπόδεμα στο συρτάρι, τα πορτραίτα των προγόνων στους τοίχους. Και βάλθηκαν να τρέχουν, να φεύγουν κυνηγημένοι απ' το τούρκικο μαχαίρι και τη φωτιά του πολέμου.

Προσφυγόπουλα στο Αγρίνιο 1930
Έρχεται μια τραγική στιγμή στη Ζωή του ανθρώπου, που το θεωρεί τύχη να μπορέσει να παρατήσει το έχει του, την πατρίδα του, το παρελθόν του και να φύγει, να φύγει λαχανιασμένος αποζητώντας αλλού τη σιγουριά.
Άρπαξαν οι άνθρωποι βάρκες, καΐκια, σχεδίες, βαπόρια, πέρασαν τη θάλασσα σ' έναν ομαδικό, φοβερό ξενητεμό. Κοιμήθηκαν από βραδίς νοικοκυραίοι στον τόπο τους και ξύπνησαν φυγάδες, θαλασσοπόροι, άστεγοι, άποροι, αλήτες και ζητιάνοι στα λιμάνια του Πειραιά, της Σαλονίκης, της Καβάλας, του Βόλου, της Πάτρας… 
Ενάμισυ εκατομμύριο αγωνίες και οικονομικά προβλήματα ξεμπάρκαραν στο φλούδι της Ελλάδας, με μια θλιβερή ταμπέλα κρεμασμένη στο στήθος: 
"Πρόσφυγες!" 
Πού ν' αποκουμπήσουν οι πρόσφυγες; Τι να σκεφτούν; Τι να ξεχάσουν; Τι να πράξουν; Πού να δουλέψουν; Πώς να ζήσουν;…» 
                                                                                            (Διδώ Σωτηρίου, "Οι Νεκροί περιμένουν").






 Τον Αύγουστο του1922, μετά την ήττα του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία, χιλιάδες πρόσφυγες πέρασαν στην Ελλάδα.


 Ένα σημαντικό μέρος των προσφύγων που κατέφυγαν στο Αγρίνιο κατάγονταν από τις πόλεις, τις κωμοπόλεις, τα χωριά και τους οικισμούς της Ερυθραίας Χερσονήσου. Απέναντι από το νησί Χίος, βρίσκεται η Ερυθραία Χερσόνησος και στην δυτική της ακτή ήταν η πόλη Ερυθραία. Για το λόγο αυτό και ο τρίτος προσφυγικός συνοικισμός, εδώ στο Αγρίνιο, ονομάστηκε «Νέα Ερυθραία».
Στο Αγρίνιο οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σταδιακά από το 1922 έως και το 1924. Ο λόγος που επιλέχθηκε το Αγρίνιο, ήταν ότι τους ήταν κάπως γνωστός τόπος, αφού από τον πρώτο κιόλας διωγμό του 1914, ορισμένοι πρόσφυγες είχαν εγκατασταθεί εδώ.
 Ο προσφυγικός αυτός πληθυσμός χαρακτηριζόταν όχι μόνο από οικονομικές και κοινωνικές διαφορές, αλλά και από πολιτιστικές και γλωσσικές ιδιαιτερότητες.
Έφτασαν εδώ όπως και σε όλη την Ελλάδα σε τραγική κατάσταση.
Οι περισσότεροι είχαν εγκαταλείψει βιαστικά τα σπίτια τους, φέρνοντας μαζί τους ελάχιστα ή και κανένα κινητό αγαθό.
Εγκαταστάθηκαν σε παράγκες στην πλατεία Μπέλλου, στο κτήμα του Στάϊκου-Χατζόπουλου (σημ. Πάρκο) και στην πλατεία Τσακανίκα (σημ. Παιδικό Σταθμό).


"Τα Προσφυγικά Καλύβια"


Το 1923 κατασκευάζονται τα πρώτα πρόχειρα στεγάσματα,  τα «Προσφυγικά Καλύβια» όπως τα έλεγαν, στα δυτικά του Αγρινίου, πριν τον Άγιο Κων/νο, και μεταφέρονται οι περισσότεροι  εκεί.
Αργότερα χτίστηκε ο συνοικισμός που ονομάστηκε «Άγιος Κων/νος»


Ο δεύτερος προσφυγικός συνοικισμός


Το 1930 επισκέφτηκε το Αγρίνιο ο τότε Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος. Τότε εξήγγειλε την ίδρυση τρίτου συνοικισμού,τον οποίο μάλιστα και θεμελίωσε και τον ονόμασε «Νέα Ερυθραία».(διαβάστε σχετικά εδώ)
Αργότερα για να αποκατασταθούν και άλλοι πρόσφυγες, χτίστηκαν κι άλλα σπίτια που διανεμήθηκαν σε προσφυγικές οικογένειες αλλά και σε Αγρινιώτες. Αυτά χτίστηκαν στο κτήμα των αδελφών Σωτηρόπουλου.


Η περιοχή του Αγίου Κων/νου το 1930.( Μουσείο Μπενάκη)


Μικρά και στενάχωρα τα σπίτια των προσφύγων, αλλά πάντα περιποιημένα με τις μικρές αυλές τους καταπράσινες, με τους ασπρισμένους τενεκέδες γεμάτους λουλούδια. Εργατικοί και δραστήριοι, δούλεψαν στα καπνοχώραφα και στις καπναποθήκες. Στέριωσαν, πρόκοψαν και συνέβαλαν σημαντικά στην ανάπτυξη του Αγρινίου.


Οικογένεια Τσελεπίδη στα Προσφυγικά το 1926

Στοιχεία Αγίου Κων/νου

12/07/1929 - Σύσταση της Κοινότητας Αγίου Κωνσταντίνου με την απόσπαση του οικισμού Άγιος Κωνσταντίνος από το Δήμο Αγρινίου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας.
22/07/1929 - Η Κοινότητα καταργείται και συνενώνεται με το Δήμο Αγρινίου.
26/09/1946 - Σύσταση της Κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Άγιος Κωνσταντίνος από το Δήμο Αγρινίου και τον ορισμό του ως έδρα της Κοινότητας.
30/08/1994 - Η Κοινότητα Αγίου Κωνσταντίνου αναγνωρίζεται σε Δήμο Αγίου Κωνσταντίνου.
04/12/1997 - Ο Δήμος καταργείται και συνενώνεται με το Δήμο Αγρινίου.


Μέχρι το 1939 Πρόεδρος της Κοινότητας ήταν ο Ιωάννης Μαυρογιάννης. Ακολουθούν οι Ιορδάνης Ξανθόπουλος, Λάζαρος Σπυρίδης, Βασίλειος Πλωματόπουλος, Παναγιώτης Κράλης, Διομήδης Ευθυμίου, Ιωάννης Πλατάνης, Βασίλειος Λαμπράκης, Παναγιώτης Κράλης (β’ φορά ), Ιωάννης Αρβανιτόπουλος, Ανδρέας Ψωμιάδης.




Δευτέρα, 27 Αυγούστου 2018

Λαογραφικός χορευτικός όμιλος της ΓΕΑ

Ο Χρήστος Αλβανός μας έστειλε, στην σελίδα μας στο facebook, τις παρακάτω φωτογραφίες από τον λαογραφικό χορευτικό όμιλο της ΓΕΑ του 1965.



Συγκεκριμένα γράφει:
 "Ο Λαογραφικός χορευτικός όμιλος της Γυμναστικής Εταιρείας Αγρινίου,(ΓΕΑ) ιδρύθηκε το σχολικό έτος 1964-1965.Οι συμμετέχοντες ήταν μαθητές και μαθήτριες Γυμνασίου-Λυκείου.
Χοροδιδάσκαλος των Παραδοσιακών Χορών ήταν ο καθηγητής φυσικής αγωγής από την Ναύπακτο κ. Αθανάσιος Καραγιώργος. Ο παραπάνω καθηγητής υπήρξε μέλος του Λαογραφικού ομίλου της Δώρας Στράτου.
Ο λαογραφικός χορευτικός όμιλος της ΓΕΑ εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη πλατεία Δημοκρατίας κατά τη διάρκεια των Παπαστρατείων εκδηλώσεων στις 16 Μαΐου 1965.
Τις εκδηλώσεις των Παπαστρατείων διοργάνωνε η ΓΕΑ με πρόεδρο τον αξιόλογο επί σειρά ετών κ. Νίκο Γράψα.
Οι φωτογραφίες είναι από το προσωπικό μου αρχείο.

Μερικοί μαθητές και μαθήτριες που διακρίνονταν είναι:
-Χρήστος Αλβανός
-Δημήτριος Καρακώστας
-Δημήτριος Γρανίτσας
-Λεωνίδας Δόβας
-Βαρβάρα Ζαχαροπούλου
-Χρυσούλα Πετρίδη
-Ευθυμία Κακαβιά"






Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Κυριακή, 29 Ιουλίου 2018

Πλατεία Δημάδη


1985
και τότε στην θέση της πλατείας βρισκόταν το γηπεδάκι της Γ.Ε.Α., το μονοπώλιο και μικρά μαγαζιά επί της Σκαλτσοδήμου.


1998
και όλα τα παραπάνω έχουν γκρεμιστεί. Μόνο ο τεράστιος φοίνικας έχει μείνει στην θέση του.


  
1999
Τα έργα για το τριόροφο υπόγειο πάρκινγκ και την διαμόρφωση της πλατείας έχουν αρχίσει.


 2001 - 2002
Τα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη








Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Παρασκευή, 27 Ιουλίου 2018

Πέμπτη, 26 Ιουλίου 2018

Οι πρόσφυγες


...για το Λαϊκό Φαρμακείο

Το Λαϊκό Φαρμακείο


Το 1933 η "Γενική Ένωση Προσφυγικών Συνοικισμών Αγίου Κωνσταντίνου Αγρινίου και πέριξ" με έγγραφό της προς τον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, ζητά την επαναλειτουργία του Λαϊκού Φαρμακείου (πρώην προσφυγικού), το οποίο κατήργησε ο τότε Υπουργός Πρόνοιας  Σωτήριος Γκοτζαμάνης.




Πηγή : Μουσείο Μπενάκη, 
Αρχείο Ελευθερίου Βενιζέλου.




Share

Τετάρτη, 25 Ιουλίου 2018

Το αρχαίο Αγρίνιο




Μία συνέντευξη του αείμνηστου συγγραφέα και λαογράφου Γεράσιμου Παπατρέχα το 1993 στον δημοσιογράφο Βαγγέλη Παπαδόπουλο.

Το ανήρτησε ο Γιάννης Γιαννακόπουλος.





Share 
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Τρίτη, 24 Ιουλίου 2018

Ανασκαφή για το αρχαίο Αγρίνιο

από τον αρχαιολόγο Ιωάννη Μηλιάδη
1927-1928




Το καλοκαίρι του 1927, ο αρχαιολόγος Ιωάννης Μηλιάδης, άρχισε ανασκαφές  για την εύρεση της αρχαίας πόλης του Αγρινίου.
Η θέση του αρχαίου Αγρινίου, ενώ αρχικά κατά την άποψη του ιστορικού Bazin προσδιορίζονταν κοντά στο χωριό Σπολάιτα -άποψη που ισχυριζόταν ο  και ο Woodhouse- αμφισβητήθηκε από τον ιστορικό F. Noack. Ο Noack ισχυριζόταν ότι η θέση της αρχαίας πόλης ήταν κοντά στο Ζαπάντι.




Ο Μηλιάδης μετά τις ανασκαφές τοποθετεί το αρχαίο Αγρίνιο τρία ακριβώς χιλιόμετρα ΒΔ της σημερινής πόλης.
Διαβάστε την αναφορά του Μηλιάδη στα πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας του 1928. 






Share




Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Τετάρτη, 20 Σεπτεμβρίου 2017

Κώστας Τάκος



Ένας πολυσύνθετος ποδοσφαιριστής 
υψηλού επιπέδου


Μεταξύ των εκλεκτών μελών του ανανεωμένου Δ/Σ της ΠΑΕ Παναιτωλικός από την περίοδο 2017 – 18 είναι και ο παλαίμαχος ποδοσφαιριστής του σωματείου μας ΚΩΣΤΑΣ ΤΑΚΟΣ. Για μια ακόμη φορά ο πρόεδρος του Παναιτωλικού Μάκης Μπελεβώνης δείχνει τον σεβασμό και την εκτίμηση με τα οποία περιβάλλει τον σύλλογό μας, των παλαιμάχων.
Ο Κώστας Τάκος έλαμψε ως παίκτης με την κίτρινη φανέλα την οποία τίμησε για 16
ολόκληρα χρόνια, κατά τα οποία έγραψε στο ποδοσφαιρικό βιβλίο του σωματείου μας τις δικές του λαμπρές σελίδες.
Κώστας Τάκος. Για αρκετά χρόνια αρχηγός του Παναιτωλικού κατά τη δεκαετία του ‘80. Γεννήθηκε στο Αγρίνιο το 1955. Ξεκίνησε από τα παιδικά τμήματα του Παναιτωλικού ως πλάγιος αμυντικός, όπου ξεχώρισε για την ταχύτητα, το πάθος και την άριστη τεχνική του κατάρτιση. Διανύοντας τον 17ο χρόνο της ηλικίας του, κατά την ποδοσφαιρική σαιζόν 1972 –1973, προπονητής στον Παναιτωλικό ήταν ο πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής του ΠΑΟ Ζαχαρίας Πιτυχούτης. Έχω ακόμα στο μυαλό μου την εικόνα του Κώστα που στο ξεκίνημα αυτής της σαιζόν τον καλωσορίσαμε στα αποδυτήρια σαν μέλος της ανδρικής ομάδας. Μια ευγενική φυσιογνωμία, ένα ωραίο αθλητικό στυλ που με τα πλούσια ξανθά μαλλιά του είχε μεγάλη ομοιότητα με τον εν ενεργεία τότε Γερμανό μπακ της Μπαγερν Μονάχου ΦΟΓΚΤΣ. Την περίοδο αυτή ο Παναιτωλικός ανέβηκε αήττητος στη Β’ Εθνική, από την οποία είχε υποβιβαστεί την προηγούμενη χρονιά από … άγνοια κανονισμών της διοίκησης. Ο δεξιοπόδαρος Κώστας Τάκος παρά το νεαρό της ηλικίας του έπαιξε σε αρκετούς αγώνες τη σαιζόν αυτή πότε σαν μπακ δεξί – βασική του θέση – πότε σαν έξω δεξιά όταν το επέβαλλαν οι συνθήκες. Ο νεαρός είχε τέτοιο ποδοσφαιρικό «θράσος» που γρήγορα άρχισε να διεκδικεί και να απαιτεί – δικαίως – τη θέση βασικού. (Από την επόμενη χρονιά και για 15 χρόνια πήρε στο … σπίτι του τη φανέλα με το νούμερο 2).




Ρώτησα τον Κώστα τι θυμάται από την πρώτη του επαφή στα αποδυτήρια με τους 
παίκτες της ανδρικής ομάδας. Μου απάντησε: «Με συγκίνησε πάρα πολύ η θερμή υποδοχή, ιδιαίτερα από εσάς τους μεγαλύτερους σε ηλικία». Μου είπε ακόμα «εντυπωσιάστηκα που οι καρδιές όλων σας χτυπούσαν στον ίδιο ρυθμό».

Ο Κώστας είχε πολλές ποδοσφαιρικές αρετές. Γρήγορη αντίληψη, σκέψη και ταχύτατη αντίδραση. Ένας συνδυασμός που υπάρχει σε αμυντικούς ποδοσφαιριστές μεγάλης κλάσεως, γι αυτό και είναι ελάχιστες οι φορές που τέτοιοι ποδοσφαιριστές ανακόπτουν με φάουλ τον αντίπαλο. Ήταν πραγματικά ένας μοντέρνος μπακ, με ταχύτατες προωθήσεις και σε συνδυασμό με την πολύ καλή τεχνική του κατάρτιση, ελίσσονταν με μεγάλη άνεση με την μπάλα στα πόδια., δημιουργώντας πανικό στους αντιπάλους. Δεν ήταν βέβαια και λίγες οι φορές που σκόραρε.
Την περίοδο 1974 – 75 που ο Παναιτωλικός ανέβηκε στην Α’ Εθνική ο 19χρονος Κώστας Τάκος ήταν από τους βασικούς συντελεστές της ανόδου, παρ’ όλο που από τη σαιζόν αυτή άρχισαν να έρχονται με μεταγραφή στον Παναιτωλικό πολλοί σπουδαίοι Μακεδόνες ποδοσφαιριστές, επιλογές του προπονητή της ανόδου Γιώργου Χασιώτη. Ο Κώστας συνέχισε να είναι μεταξύ των βασικών μας στελεχών και στις δύο επόμενες σαιζόν – 1975-76 και 1976-77 – που ο Παναιτωλικός συμμετείχε στην κορυφαία κατηγορία του Ελληνικού πρωταθλήματος, την Α’ Εθνική.
Ο Κώστας ήταν άτυχος και δεν έγινε συμπαίκτης του Διονύση Τσάμη – όταν αυτός μεσουρανούσε στο Ελληνικό ποδόσφαιρο με τα χρώματα της ΑΕΚ – γιατί την εποχή που η ΑΕΚ ζητούσε τον Κώστα επίμονα, είχε φύγει με μεταγραφή από τον Παναιτωλικό για τον ΠΑΟΚ ο Χρίστος Δημόπουλος και η διοίκηση δεν θέλησε να δώσει ταυτόχρονα δύο βασικότατα στελέχη της ομάδας.

Προς το τέλος της καριέρας του αποτέλεσε τον εγκέφαλο της άμυνας του Παναιτωλικού μας, αφού αγωνίστηκε με μεγάλη επιτυχία στη θέση του Λίμπερο. Κρέμασε τα ποδοσφαιρικά του παπούτσια το 1987, κλείνοντας μια λαμπρή 16χρονη καριέρα.



Ο Καταξιωμένος στην Αγρινιώτικη κοινωνία, για την ευγένεια και το ήθος του Κώστας Τάκος μου μίλησε και για τον άνθρωπο που «ανέστησε» τον Παναιτωλικό, τον ευεργέτη του Αγρινίου ΦΩΤΗ ΚΩΣΤΟΥΛΑ – δικά του τα λόγια και οι χαρακτηρισμοί – που 12 χρόνια τώρα χωρίς να υπολογίζει κόπο και χρήματα χτίζει μεθοδικά την προσωπικότητα και το μέλλον αυτού του περήφανου και χωρίς εξαρτήσεις σωματείου, για το οποίο τόσο μεγάλη υπερηφάνεια νιώθουν όλοι οι Αιτωλοακαρνάνες και μη φίλαθλοι. Ένα σωματείο καταξιωμένο από όλη τη φίλαθλο Ελλάδα.
Η Συζήτησή μας έκλεισε με τα παρακάτω λόγια του: «Χάρηκα πάρα πολύ και με συγκίνησε η ενωτική ατμόσφαιρα – μετά από πολύ καιρό – της οικογένειας του Παναιτωλικού μας που κυριάρχησε στο ξεκίνημα της φετινής περιόδου, στον εντός έδρα αγώνα με τον Ατρόμητο Αθηνών. Χάρηκα διπλά γιατί το σύνθημα – κάλεσμα της διοίκησης «μαζί με ΕΣΕΝΑ!» είχε τόσο μεγάλη απήχηση».
Είναι σίγουρο ότι ο Παναιτωλικός θα ωφεληθεί πολύ από την ενεργοποίηση του Κώστα Τάκου στο Δ/Σ της ΠΑΕ

Βασίλης Σταρακάς
Παλαίμαχος ποδοσφαιριστής 
του Παναιτωλικού



Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Τρίτη, 18 Ιουλίου 2017

Οι πρόσφυγες...

...και ο παρ' ολίγον Προσφυγικός Συνοικισμός στο Πάρκο.

Από το βιβλίο του Γερ. Παπατρέχα : «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΡΙΝΙΟΥ»

Η άφιξη και εγκατάσταση προσφύγων στο Αγρίνιο, υπήρξε σταδιακή και κράτησε από το 1922 ως το 1924. Πολλές οικογένειες έφτασαν εδώ τον πρώτο καιρό, δηλαδή μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και ακολούθησαν άλλες αφού περιπλανήθηκαν σε διάφορα μέρη κυρίως της Δυτικής και Νότιας Πελοποννήσου, Γαστούνη, Πύργο, Γύθειο ή και στην Ηγουμενίτσα της Ηπείρου.
Οι περισσότεροι προέρχονταν από περιοχές του Πόντου, Σαμψούντα, Κερασούντα, Νικομήδεια, Μπάφρα, ενώ άλλοι από την Ιωνία, Σμύρνη, Έφεσο κ.ά.
Το 1924 έφτασαν οι τελευταίοι από την τουρκόφωνη Καππαδοκία, μετά την συμφωνία για την ανταλλαγή των πληθυσμών.
Η κατάστασή τους ήταν απ’ όλες τις απόψεις τραγική. Όλη τους η περιουσία ήταν ότι κουβαλούσαν στην πλάτη τους κι αυτά κουρέλια. Η παροιμιακή έκφραση «ούτε σάλιο στη γλώσσα», είχε γι αυτούς κυριολεκτική σημασία.


Στοιβάχτηκαν σε σχολεία και αποθήκες και πέρασαν απίστευτα δύσκολες μέρες, μέσα σε συνθήκες συνωστισμού, αναγκαστικής έλλειψης καθαριότητας και στέρησης. Επόμενο ήταν να δημιουργηθούν εστίες μόλυνσης και να σημειωθούν πολλά κρούσματα εξανθηματικού πυρετού. Από τα πρακτικά της συνεδρίασης του Κοινοτικού Συμβουλίου της 21ης Ιανουαρίου 1923 πληροφορούμαστε σχετικά: «Ο κοινοτικός σύμβουλος κ. Μιλτιάδης Τζάνης προσέθηκεν ότι τα πέριξ της πόλεως μέρη μαστίζει σήμερον ο εξανθηματικός τύφος και ο κίνδυνος είναι προφανής δια την υγείαν της πόλεως».
Κατά την ίδια συνεδρίαση πάρθηκε απόφαση και χορηγήθηκαν, ως συμβολή της Κοινότητας, 35.000 δραχμές, από το Σταΐκειο κληροδότημα, ποσό αρκετά σημαντικό για την εποχή και οπωσδήποτε όχι από τα περισσεύματα, που ποτέ δεν υπήρχαν. Το ποσό δόθηκε, «...εις την υπό τον κ. Νομάρχην Αιτωλοακαρνανίας συσταθείσαν επιτροπήν, προς κατασκευήν, έξωθεν της πόλεως Αγρινίου, στεγασμάτων δια τους πρόσφυγας, προς αποτροπήν του κινδύνου της αναπτύξεως του νοσήματος εξανθηματικού τύφου».
Αναμφισβήτητα υπήρξε συμπαράσταση και πολλοί Αγρινιώτες εκδήλωσαν φιλάνθρωπα αισθήματα προς τους δύστυχους ξεριζωμένους.
Ο ίδιος παραπάνω πολυπράγμων Σύμβουλος θα παρατηρήσει στην συνεδρίαση της 10ης Ιουνίου 1923:
«Η Κοινότης Αγρινίου και η ιδιωτική πρωτοβουλία απετέλεσαν υπέρ της εγκαταστάσεως των θυμάτων της Μικρασιατικής καταστροφής περισσότερα από κάθε άλλην πόλιν».
Το 1926 παραδόθηκαν τα πρώτα προσφυγικά σπίτια αλλά και μέχρι το 1930 υπήρχαν ακόμη άστεγες οικογένειες, που συνωστίζονταν σε τρείς μεγάλες παράγκες στον «Παλιό Συνοικισμό».
Η οικοδόμηση σπιτιών για την στέγαση των υπολοίπων οικογενειών είχε αναγκαστικά σταματήσει, γιατί δεν υπήρχε οικοδομική έκταση. Οι Σύλλογοι των προσφύγων ζήτησαν, και πέτυχαν τελικά, να παραχωρηθεί για τον σκοπό αυτό το κτήμα Αδελφών Παπαστράτου έκτασης 54 στρεμμάτων. Και το κτήμα αυτό δεν ήταν άλλο από το σημερινό Πάρκο, που οι Αδελφοί Παπαστράτου είχαν αγοράσει από τον Κώστα Χατζόπουλο, τον ποιητή και συγγραφέα, κληρονόμο των θετών του γονέων Σωτήρη και Ελένης Στάικου. Την εποχή εκείνη ήταν εγκαταλειμμένο σχεδόν με ελάχιστα στρέμματα καλλιεργούμενα από διάφορους ενοικιαστές.


Η τότε Κυβέρνηση προχώρησε στην απαλλοτρίωση του κτήματος, αλλά η απόφαση εκείνη προκάλεσε την καθολική αντίδραση δημοτικής αρχής και δημοτών.
Και αποδείχτηκε πως ήταν ευτύχημα για την πόλη εκείνη η αφύπνιση και η έντονη αντίδραση.
Μέχρι τότε οι ιδιοκτήτες του κτήματος έδιναν προφορικές υποσχέσεις, ότι σχεδίαζαν να δημιουργήσουν εκεί έργο κοινής ωφέλειας και γινόταν λόγος για παιδικούς - σχολικούς κήπους, υπαίθρια σχολεία, σύμφωνα με ευρωπαϊκά πρότυπα κ. ά.
Μόλις δημοσιεύτηκα στην Εφημερίδα Κυβερνήσεως το διάταγμα απαλλοτρίωσης, ο Δήμαρχος κάλεσε το Δημοτικό Συμβούλιο σε έκτακτη συνεδρίαση.
«Συνεδρίαση 16.3.1929»
«Δήμαρχος: Εζήτησα κύριοι την επείγουσα  πρόσκλησιν του Συμβουλίου, κατόπιν της δημοσιευθείσης εις την εφημερίδα της Κυβερνήσεως απαλλοτριώσεως του κτήματος των Αδελφών Παπαστράτου, ίνα ανεγερθή συνοικισμός, εις ον να εγκατασταθούν οι εν τη πόλει διαμένοντες πρόσφυγες. Το δε κτήμα Παπαστράτου, ευρισκόμενον εις την κεφαλήν της πόλεως και εις την μεγακυτέραν οδόν αυτής, την αποτελούσαν την κυριωτέραν αρτηρίαν της πόλεως, δεν ενδείκνυται δια συνοικισμόν, πολλώ δε μάλλον, διότι εις όλους τυγχάνει γνωστόν, ότι το κτήμα τούτο θα διατεθή υπό των κατόχων του, δια κοινωφελείς σκοπούς της πόλεως».
Κατά την συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου ήταν παρόντες και οι αντιπρόσωποι των προσφύγων Μιχαηλίδης και Μαυρίδης, οι οποίοι δήλωσαν, ότι για το καλό της πόλης δέχονται να παραιτηθούν, αρκεί να βρεθεί άλλο γήπεδο.
Από της εφημερίδα «Τριχωνίς» της 24ης Μαρτίου 1929, πληροφορούμαστε ότι την επομένη της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου, δηλαδή στις 17 Μαρτίου, ημέρα Κυριακή, είχε συγκροτηθεί συλλαλητήριο στην πόλη για την άρση της απαλλοτρίωσης:
«Κατόπιν της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως του γηπέδου Αδελφών Παπαστράτου, επιτροπή εκ συμπολιτών εζήτησε άδειαν παρά της Χωροφυλακής δια συγκρότησιν συλλαλητηρίου, όπερ και εγένετο την πρωίαν της παρελθούσης Κυριακής. Επίσης την πρωίαν της αυτής ημέρας συνήλθον εν κλειστώ χώρω και οι πρόσφυγες, οίτινες έλαβον αποφάσεις όπως υποχωρήσωσι της αξιώσεως της εγκαταστάσεώς των εις το γήπεδον των Αδελφών Παπαστράτου και ότι δέον το ταχύτερον να εξευρεθή άλλο τοιούτον κατάλληλον από υγιεινής απόψεως».


Οι πρόσφυγες παρόλο που η απαλλοτρίωση ήταν πια τετελεσμένο γεγονός, δηλώνουν πρόθυμοι να παραιτηθούν, αρκεί να τους εξασφαλισθεί άλλο γήπεδο. Και δήλωναν παραίτηση για δύο λόγους: αφενός γιατί και αυτοί αναγνώριζαν ότι το γήπεδο ήταν πραγματικά κεφαλή της πόλης, και θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για το καλό του συνόλου κι αφετέρου γιατί δεν ήθελαν σε καμμία περίπτωση να βρεθούν αντιμέτωποι, να ανοίξουν διαμάχη με τους γηγενείς, με τους οποίους έπρεπε να συμβιώσουν.
Κατά την συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 3ης Ιουλίου 1929, αρ. πρακτικού 66, το Δημοτικό Συμβούλιο:  
«…εκφράζει τας ευχαριστίας του προς τον κ. Ηλιού, πρόεδρον της Παναιτωλοακαρνανικής οργανώσεως προσφύγων, δια την παραίτησίν των επί του κτήματος, ως και προς τον κ. Μυστακίδην, Πρόεδρον των Νικομηδειωτών, δια τον αυτόν λόγον. Ο κ. Καράλης, Πρόεδρος της Παμπροσφυγικής Ενώσεως, καλούμενος, δηλοί ότι δεν θέλουν να πάρουν το οικόπεδον αυτό από την πόλιν και ότι ευχαρίστως θα παρητούντο των αξιώσεών των επ’ αυτού, εφόσον όμως θα εξευρίσκετο πρώτον έτερον γήπεδον δια συνοικισμόν».
Δικαιολογημένη η αξίωση του Προέδρου, γιατί φοβόταν μήπως, αφού παραιτηθούν, παραπεμφθεί το ζήτημα στις ελληνικές καλένδες και οι οικογένειες παραμένουν άστεγες. 

Τελικά ρυθμίστηκε το θέμα. Και οι πρόσφυγες ταχτοποιήθηκαν και η πόλη απόχτησε το πολύτιμο πάρκο της.

Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Πέμπτη, 13 Ιουλίου 2017

Η πολιορκία του Ζαπαντίου

*18 Ιουλίου 1821*


Μεγάλη Χώρα – Ζαπάντι

4 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης του Αγρινίου βρίσκεται η Μεγάλη Χώρα. Παλιότερη ονομασία της περιοχής ήταν Ζαπάντι, αν και μέχρι σήμερα οι περισσότεροι χρησιμοποιούν αυτή την παλιά ονομασία, παρ’ ότι άλλαξε από το 1927.
Στο Χάρτη του Barnand Randolf (1560), αναφέρεται η ονομασία «Ζαπάντα».
Η ονομασία της πόλης τους (Ζεμπάν, Ζαπάντ') είναι σλαβική και σημαίνει «δυτικά». Κατά την άποψη του Εβλιά Τσελεμπί η ονομασία είναι Τούρκικη και σημαίνει «γλώσσα».

Ζαπαντιώτες στο πανηγύρι τους το 1906

Ζαπαντιώτες στο πανηγύρι του το 1918



Από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα το Ζαπάντ' ήταν μια μεγάλη κωμόπολη. Είχε 300 σπίτια που περικλείονταν με ψηλούς τοίχους, τρία σχολεία και δύο λουτρά. Ήταν επίσης μεγάλο εμπορικό κέντρο. Είχε 57 μαγαζιά και τρία χάνια για εμπόρους, γιατί κάθε βδομάδα γινόταν μεγάλη εμποροπανήγυρις και τα καπνά του είχαν κατακτήσει τον κόσμο. Γι' αυτό το λόγο οι κάτοικοι του αρνήθηκαν επίμονα να εγκαταλείψουν τον τόπο τους, όπως έκαναν οι μουσουλμάνοι «αστοί» του Αγρινίου. Πολέμησαν με αυταπάρνηση για το βίος τους, όπως παντού και πάντα πολεμούν οι άνθρωποι, άσχετα σε ποιο έθνος και σε ποια φυλή ανήκουν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε, οι κάτοικοι του τότε Ζαπάντ' υποστήριζαν ότι ήταν απόγονοι των αρχαίων «Λαλαίων». Δεν ήταν Τούρκοι στην καταγωγή αλλά αυτόχθονες μικροϊδιοκτήτες, χριστιανοί, ομαδικά εξισλαμισμένοι. Παντρεύονταν γυναίκες ελληνίδες χριστιανές (δεν ξέρουμε αν υποχρεώνονταν και αυτές να αλλαξοπιστήσουν) και όλες οι οικογένειες μιλούσαν και ελληνικά και τούρκικα. 
Το γεγονός αυτό δίνει και μια εξήγηση γιατί ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, μια παλαιοχριστιανική βασιλική (4ος-6ος αι. μ.Χ.), το αρχαιότερο χριστιανικό μνημείο της περιοχής, συνυπήρχε με τα δύο τζαμιά του Ζαπάντ’ και μάλιστα, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, «φαίνεται» ότι ο ναός ζωγραφίστηκε ολόκληρος τον 16ο αιώνα, την εποχή που το μουσουλμανικό Ζαπάντ' βρισκόταν σε μεγάλη ακμή.

Ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Η μουσουλμανική θρησκεία δεν έχει γυναικεία θεότητα και η Παναγιά ήταν πολύ αγαπητή ακόμα και στις μουσουλμάνες τουρκικής καταγωγής. Η Παναγιά ονομαζόταν από τους μουσουλμάνους «Μεϊρέ Μάνα».
Το αποτέλεσμα ήταν οι κάτοικοι του Ζαπάντ' να μην έχουν καλές σχέσεις με τους μουσουλμάνους στο Βραχώρι -όπου παρατηρείται ενδογαμία-, γιατί οι τελευταίοι δεν τους θεωρούσαν γνήσιους Τούρκους αλλά «ελληνίζοντες» και κρυπτοχριστιανούς. Δεν είχαν καλές σχέσεις ούτε και με τους χριστιανούς της περιοχής, γιατί ως εξισλαμισμένοι ήταν αρνησίθρησκοι.


Η πολιορκία του Ζαπάντ'

Κάποτε πολιόρκησαν το Ζαπάντ' 2.000 εχθροί. Έχτισαν έναν πύργο και έφεραν και δύο πυροβόλα. Το Ζαπάντ' είχε περίπου 400 μαχητές και τέσσερις πύργους. Οι κάτοικοί του, παρόλο που πεινούσαν, αρνιόνταν να δεχτούν τους όρους υποταγής που τους πρότειναν οι πολιορκητές, πολλοί από τους οποίους, βλέποντας ότι η σθεναρή αντίσταση των πολιορκημένων οδηγούσε σε αδιέξοδο, αποχώρησαν. Αυτοί που απέμειναν άνοιξαν ένα λαγούμι, το γέμισαν με μπαρούτι και προσπάθησαν να ρίξουν τους πύργους του Ζαπάντ'. Οι μαχητές του όμως δεν έδειξαν να πτοούνται και απάντησαν με μια σφοδρή επίθεση. Οι πολιορκητές υποχώρησαν μπροστά στην ορμή των πολιορκημένων, οι οποίοι θα νικούσαν -σύμφωνα με τους ιστορικούς- αν δεν είχαν την ατυχία να σκοτωθεί ο αρχηγός τους.

Οι πολιορκητές έκοψαν τα κεφάλια των νεκρών μαχητών του Ζαπάντ' και τα κρέμασαν στον πύργο τους. Οι πολιορκημένοι τελικά -μετά από 45 μέρες πολιορκία- δέχτηκαν να παραδώσουν τα όπλα τους και να φύγουν με τον όρο οι νικητές να σεβαστούν τη ζωή και την τιμή τους. Αυτοί όμως αθέτησαν τους όρους τις συνθήκης. Λαφυραγώγησαν τους ηττημένους και πολλούς τους σκότωσαν.


Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από εισήγηση 
της κ. Τασούλας Βερβενιώτη 
στην Ημερίδα 
που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 
(τμήμα σχολών Αγρινίου), 
στο Αγρίνιο,
τον Σεπτέμβριο του 2000 και δημοσιεύτηκε 
από τον Δήμο Αγρινίου.


Κατά τον μεγάλο Έλληνα ιστορικό του 19ου αιώνα, Ιωάννη Φιλήμονα, η πολιορκία του Ζαπαντιού άρχισε την 16η Ιουνίου του 1821 και η παράδοσή του έγινε την 26η Ιουλίου. 
Κατά τον Χαρίλαο Τρικούπη η παράδοση των Τούρκων έγινε την 18η Ιουλίου του 1821.

 Το Ζαπάντι

...με την ματιά του Τούρκου περιηγητή Ελβιγιά Τσελεμπή

Ο Εβλιγιά Τσελεμπή ταξίδεψε σ' ολόκληρη την Οθωμανική αυτοκρατορία επί 40 χρόνια και οι αφηγήσεις του που έχουν καταγραφεί σε οκτώ τόμους, έχουν τον τίτλο "Σεγιαχατναμέ" (Βιβλίο των ταξιδιών). Ο όγδοος τόμος αναφέρεται στην χώρα μας.
Στην Ελλάδα ήρθε το 1667. Η περιήγησή του στην Αιτωλοακαρνανία πραγματοποιήθηκε το 1668.
Ας δούμε τί αναφέρει και για το γειτονικό του Βραχωριού (Αγρινίου) χωριό Ζαπάντι (Μεγάλη Χώρα).

«Ζεμπάν» [Ζαπάντι (Μεγάλη Χώρα)] 


Τρείς ώρες δρόμο [μετά το Νατολκό (= Αιτωλικό)] μές στα βουνά και υπάρχει καλοχτισμένος και ωραίος ορεινός κασαμπάς, που ανήκει στη δικαιοδοσία του Καπουδάν Πασά και βρίσκεται μέσα στα όρια του σαντζάκ του Κάρλελι (Κάρλι-ελί). Είναι «χάς χουμαγιούν», βοεβοδιλίκ και καζάς παγιέ εκατόν πενήντα ακτσέδων.
Ο ναχιές [Δήμος (Ζαπαντίου)] του περιλαμβάνει […] χωριά.
Στα γύρω βουνά υπάρχουν καταστρεμμένα αρχαία φρούρια.

Στο Ζεμπάν εδρεύει : Ναΐπης, υπαγόμενος – διοικητικά – στο Λαχόρ [Βραχώρι Αγρίνιο]. Είναι επίσης έδρα Σεμπάχ-κετχουντασί και έχει: Σερντάρη, Μουχτασίπ, Μπαντζάρ και Χαράτς.

Το τζαμί του παζαριού έχει πολύ μεγάλη ενορία. Ο μιναρές του είναι χτισμένος με σπασμένο τούβλο και η αυλή του στολίζεται με θεόρατα κυπαρίσσια. Υπάρχει ακόμα ένα τζαμί: το Κιουτσούκ-Παζάρ.

Το τζαμί του Ζαπαντιού το 1936

Σκόρπια στους μαχαλάδες, βρίσκονται: έντεκα μεστζίτ, δύο μεντρεσέδες, τρία μεκτέπ, ντερβισάδικοι τεκέδες, τρία χάνια [πανδοχεία] και δύο χαμάμ [Λουτρό για ομαδικό μπάνιο], από τα οποία, το ένα είναι στην κυρίως αγορά και το άλλο σε χίλια τουλάχιστο γεμάτα βήματα απόσταση, στο Κιουτσούκ-Παζάρ.

Από μαγαζιά, υπάρχουν πενήντα επτά, κι απ’ αυτά τα πενήντα βρίσκονται στη μεγάλη αγορά. Μια φορά την εβδομάδα γίνεται εμποροπανήγυρη, που συγκεντρώνει πλήθος εμπόρων και αγοραστών. Ο φόρος του παζαριού είναι κληροδότημα του τζαμιού του κωφάλαλου Μουσά Αγά.
Ο Μουσά Αγά – που είναι ευνούχος στο σουλτανικό χαρέμι – ίδρυσε την πόλη αυτή στα χρόνια του επουλφατίχ [εκπορθητή] Μουχάμετ Χάν [ = Μωάμεθ Β΄)]. Γι’ αυτό και ονομάζεται: Ζεμπάν (γλώσσα), κατ’ ευφημισμό για τον μουγγό αγά.

Ο κασαμπάς έχει τριακόσια σπίτια κακοχτισμένα – και όλα με τούβλα – που περιστοιχίζονται από μπαχτσέδες και αμπέλια. Δυστυχώς οι κάτοικοι είναι λίγοι, γιατί εδώ και μια τετραετία η κωμόπολη μαστίζεται από μια μυστηριώδη επιδημία. Και γι’ αυτόν τον λόγο απαγορεύσανε την είσοδο και σε μένα ακόμα «που δεν είμαι τίποτα». Πάντως, καλά θα κάνει όποιος περάσει απ’ το μέρος αυτό να μην το ομολογάει, γιατί οι χωρικοί των άλλων περιοχών ξέρουν πως το Ζεμπάν είναι μολυσμένο κι αποφεύγουν όσους έρχονται αποκεί. Κι έτσι, κινδυνεύει να βρεθεί χωρίς φαγητό και κατάλυμα. Χάρη στον Αλλάχ, εμείς περάσαμε κείθε και δεν πάθαμε το παραμικρό. Ίσως γιατί δεν ήρθαμε σε επαφή με κανέναν απ’ τους ντόπιους. Και το σουλτανικό φιρμάνι, με το οποίο υποχρεωνότανε ο κασαμπάς να στείλει ραγιάδες και στρατιώτες στον ντισντάρη της Μάνης [κωμόπολη Παλαιομάνινα Αιτωλοακαρνανίας], το παραδώσαμε σ’ έναν μουσουλμάνο αγρότη, που το σπίτι του ήταν πολύ μακρυά από το Ζεμπάν. Σ’ αυτουνού μείναμε τη νύχτα και το πρωί, αφού του δώσαμε τριακόσια γρόσια και αγοράσαμε ένα άλογο, φύγαμε άρον-άρον.

Το κλίμα είναι βαρύ κι η περιοχή παράγει ρύζι. Αλλά το προϊόν που έχει κατακτήσει τον κόσμον όλον, είναι ο καπνός του Ζεμπάν. Είναι πλατύφυλλος κι έχει σέρτικο άρωμα.



Ο κασαμπάς δεν έχει τρεχούμενο νερό και όλοι πίνουν απ’ τα πηγάδια. Παρόλα αυτά, όμως η πεδιάδα είναι πολύ καρπερή.

Εξαιτίας της επιδημίας, έχουν μείνει λίγοι άντρες στην περιοχή. Έτσι, μια γυναίκα ή μια κόρη με πεντέξι πουγγιά προίκα, μπορεί να παντρευτεί τον καλύτερο μουσουλμάνο. Γι’ αυτό, οι πιο πολλές από τις γυναίκες των είναι θυγατέρες γκιαούρηδων [Ελλήνων].

Στα περισσότερα σπίτια μιλάνε όλοι ρωμέικα [Ελληνικά] – το ίδιο καλά με τα τούρκικα, - αλλά η νοοτροπία τους είναι καθαρά ρωμέικη [Ελληνική].

Όλων τα ρούχα είναι τσόχινα. Οι πιο γέροι φοράνε μεγάλα λευκά σαρίκια, ενώ οι νεώτεροι είναι ντυμένοι νησιώτικα κι έχουνε κόκκινα φέσια». 

Ζαπαντιώτες το 1920


Ο Φραγκίσκος Πουκεβίλ, Ταξίδι στην Ελλάδα, τόμος Στερεά Ελλάς, Αττική, Κόρινθος, 1995, Βιβλίο Δέκατο, Κεφάλαιο τέταρτο, σ. 290), γράφει ότι, στη δεκαετία 1805-1815, «το Ζαπάντι [Μεγάλη Χώρα] ήταν μια κωμόπολη ογδόντα σπιτιών μουσουλμάνων», αλλά δεν αναφέρει τον αριθμό των σπιτιών των ελληνικών οικογενειών.
Το παραπάνω κείμενο είναι του Ιωάννη Νεραντζή 

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ
κασαμπάς [κωμόπολη]
σαντζάκ [νομός]
Ναΐπης [ιεροδικαστής]
Μουχτασίπ [Αγορανόμος]
Χαράτς-εμινί [Φοροεισπράκτορας του κεφαλικού φόρου]
χάς χουμαγιούν [Σουλτανικό χάσι/τιμάριον]
βοεβοδιλίκ [έδρα πολιτικού διοικητηρίου]
καζάς παγιέ [έδρα ιεροδικαστικής εξουσίας σε επίπεδο επαρχίας]
ακτσές [νόμισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας]
μεστζίτ [τέμενος χωρίς μιναρέ]
μεντρεσέδες [Ιεροδιδασκαλεία]
μεκτέπ [σχολείο για μικρά παιδιά]
ντισντάρης [Φρούραρχος]
σερήδες [πιστοί Μουσουλμάνοι, σε αντίθεση με το «καφίρηδες» (=άπιστοι)