Τρίτη, 18 Ιουλίου 2017

Οι πρόσφυγες...

...και ο παρ' ολίγον Προσφυγικός Συνοικισμός στο Πάρκο.

Από το βιβλίο του Γερ. Παπατρέχα : «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΡΙΝΙΟΥ»

Η άφιξη και εγκατάσταση προσφύγων στο Αγρίνιο, υπήρξε σταδιακή και κράτησε από το 1922 ως το 1924. Πολλές οικογένειες έφτασαν εδώ τον πρώτο καιρό, δηλαδή μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και ακολούθησαν άλλες αφού περιπλανήθηκαν σε διάφορα μέρη κυρίως της Δυτικής και Νότιας Πελοποννήσου, Γαστούνη, Πύργο, Γύθειο ή και στην Ηγουμενίτσα της Ηπείρου.
Οι περισσότεροι προέρχονταν από περιοχές του Πόντου, Σαμψούντα, Κερασούντα, Νικομήδεια, Μπάφρα, ενώ άλλοι από την Ιωνία, Σμύρνη, Έφεσο κ.ά.
Το 1924 έφτασαν οι τελευταίοι από την τουρκόφωνη Καππαδοκία, μετά την συμφωνία για την ανταλλαγή των πληθυσμών.
Η κατάστασή τους ήταν απ’ όλες τις απόψεις τραγική. Όλη τους η περιουσία ήταν ότι κουβαλούσαν στην πλάτη τους κι αυτά κουρέλια. Η παροιμιακή έκφραση «ούτε σάλιο στη γλώσσα», είχε γι αυτούς κυριολεκτική σημασία.


Στοιβάχτηκαν σε σχολεία και αποθήκες και πέρασαν απίστευτα δύσκολες μέρες, μέσα σε συνθήκες συνωστισμού, αναγκαστικής έλλειψης καθαριότητας και στέρησης. Επόμενο ήταν να δημιουργηθούν εστίες μόλυνσης και να σημειωθούν πολλά κρούσματα εξανθηματικού πυρετού. Από τα πρακτικά της συνεδρίασης του Κοινοτικού Συμβουλίου της 21ης Ιανουαρίου 1923 πληροφορούμαστε σχετικά: «Ο κοινοτικός σύμβουλος κ. Μιλτιάδης Τζάνης προσέθηκεν ότι τα πέριξ της πόλεως μέρη μαστίζει σήμερον ο εξανθηματικός τύφος και ο κίνδυνος είναι προφανής δια την υγείαν της πόλεως».
Κατά την ίδια συνεδρίαση πάρθηκε απόφαση και χορηγήθηκαν, ως συμβολή της Κοινότητας, 35.000 δραχμές, από το Σταΐκειο κληροδότημα, ποσό αρκετά σημαντικό για την εποχή και οπωσδήποτε όχι από τα περισσεύματα, που ποτέ δεν υπήρχαν. Το ποσό δόθηκε, «...εις την υπό τον κ. Νομάρχην Αιτωλοακαρνανίας συσταθείσαν επιτροπήν, προς κατασκευήν, έξωθεν της πόλεως Αγρινίου, στεγασμάτων δια τους πρόσφυγας, προς αποτροπήν του κινδύνου της αναπτύξεως του νοσήματος εξανθηματικού τύφου».
Αναμφισβήτητα υπήρξε συμπαράσταση και πολλοί Αγρινιώτες εκδήλωσαν φιλάνθρωπα αισθήματα προς τους δύστυχους ξεριζωμένους.
Ο ίδιος παραπάνω πολυπράγμων Σύμβουλος θα παρατηρήσει στην συνεδρίαση της 10ης Ιουνίου 1923:
«Η Κοινότης Αγρινίου και η ιδιωτική πρωτοβουλία απετέλεσαν υπέρ της εγκαταστάσεως των θυμάτων της Μικρασιατικής καταστροφής περισσότερα από κάθε άλλην πόλιν».
Το 1926 παραδόθηκαν τα πρώτα προσφυγικά σπίτια αλλά και μέχρι το 1930 υπήρχαν ακόμη άστεγες οικογένειες, που συνωστίζονταν σε τρείς μεγάλες παράγκες στον «Παλιό Συνοικισμό».
Η οικοδόμηση σπιτιών για την στέγαση των υπολοίπων οικογενειών είχε αναγκαστικά σταματήσει, γιατί δεν υπήρχε οικοδομική έκταση. Οι Σύλλογοι των προσφύγων ζήτησαν, και πέτυχαν τελικά, να παραχωρηθεί για τον σκοπό αυτό το κτήμα Αδελφών Παπαστράτου έκτασης 54 στρεμμάτων. Και το κτήμα αυτό δεν ήταν άλλο από το σημερινό Πάρκο, που οι Αδελφοί Παπαστράτου είχαν αγοράσει από τον Κώστα Χατζόπουλο, τον ποιητή και συγγραφέα, κληρονόμο των θετών του γονέων Σωτήρη και Ελένης Στάικου. Την εποχή εκείνη ήταν εγκαταλειμμένο σχεδόν με ελάχιστα στρέμματα καλλιεργούμενα από διάφορους ενοικιαστές.


Η τότε Κυβέρνηση προχώρησε στην απαλλοτρίωση του κτήματος, αλλά η απόφαση εκείνη προκάλεσε την καθολική αντίδραση δημοτικής αρχής και δημοτών.
Και αποδείχτηκε πως ήταν ευτύχημα για την πόλη εκείνη η αφύπνιση και η έντονη αντίδραση.
Μέχρι τότε οι ιδιοκτήτες του κτήματος έδιναν προφορικές υποσχέσεις, ότι σχεδίαζαν να δημιουργήσουν εκεί έργο κοινής ωφέλειας και γινόταν λόγος για παιδικούς - σχολικούς κήπους, υπαίθρια σχολεία, σύμφωνα με ευρωπαϊκά πρότυπα κ. ά.
Μόλις δημοσιεύτηκα στην Εφημερίδα Κυβερνήσεως το διάταγμα απαλλοτρίωσης, ο Δήμαρχος κάλεσε το Δημοτικό Συμβούλιο σε έκτακτη συνεδρίαση.
«Συνεδρίαση 16.3.1929»
«Δήμαρχος: Εζήτησα κύριοι την επείγουσα  πρόσκλησιν του Συμβουλίου, κατόπιν της δημοσιευθείσης εις την εφημερίδα της Κυβερνήσεως απαλλοτριώσεως του κτήματος των Αδελφών Παπαστράτου, ίνα ανεγερθή συνοικισμός, εις ον να εγκατασταθούν οι εν τη πόλει διαμένοντες πρόσφυγες. Το δε κτήμα Παπαστράτου, ευρισκόμενον εις την κεφαλήν της πόλεως και εις την μεγακυτέραν οδόν αυτής, την αποτελούσαν την κυριωτέραν αρτηρίαν της πόλεως, δεν ενδείκνυται δια συνοικισμόν, πολλώ δε μάλλον, διότι εις όλους τυγχάνει γνωστόν, ότι το κτήμα τούτο θα διατεθή υπό των κατόχων του, δια κοινωφελείς σκοπούς της πόλεως».
Κατά την συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου ήταν παρόντες και οι αντιπρόσωποι των προσφύγων Μιχαηλίδης και Μαυρίδης, οι οποίοι δήλωσαν, ότι για το καλό της πόλης δέχονται να παραιτηθούν, αρκεί να βρεθεί άλλο γήπεδο.
Από της εφημερίδα «Τριχωνίς» της 24ης Μαρτίου 1929, πληροφορούμαστε ότι την επομένη της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου, δηλαδή στις 17 Μαρτίου, ημέρα Κυριακή, είχε συγκροτηθεί συλλαλητήριο στην πόλη για την άρση της απαλλοτρίωσης:
«Κατόπιν της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως του γηπέδου Αδελφών Παπαστράτου, επιτροπή εκ συμπολιτών εζήτησε άδειαν παρά της Χωροφυλακής δια συγκρότησιν συλλαλητηρίου, όπερ και εγένετο την πρωίαν της παρελθούσης Κυριακής. Επίσης την πρωίαν της αυτής ημέρας συνήλθον εν κλειστώ χώρω και οι πρόσφυγες, οίτινες έλαβον αποφάσεις όπως υποχωρήσωσι της αξιώσεως της εγκαταστάσεώς των εις το γήπεδον των Αδελφών Παπαστράτου και ότι δέον το ταχύτερον να εξευρεθή άλλο τοιούτον κατάλληλον από υγιεινής απόψεως».


Οι πρόσφυγες παρόλο που η απαλλοτρίωση ήταν πια τετελεσμένο γεγονός, δηλώνουν πρόθυμοι να παραιτηθούν, αρκεί να τους εξασφαλισθεί άλλο γήπεδο. Και δήλωναν παραίτηση για δύο λόγους: αφενός γιατί και αυτοί αναγνώριζαν ότι το γήπεδο ήταν πραγματικά κεφαλή της πόλης, και θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για το καλό του συνόλου κι αφετέρου γιατί δεν ήθελαν σε καμμία περίπτωση να βρεθούν αντιμέτωποι, να ανοίξουν διαμάχη με τους γηγενείς, με τους οποίους έπρεπε να συμβιώσουν.
Κατά την συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 3ης Ιουλίου 1929, αρ. πρακτικού 66, το Δημοτικό Συμβούλιο:  
«…εκφράζει τας ευχαριστίας του προς τον κ. Ηλιού, πρόεδρον της Παναιτωλοακαρνανικής οργανώσεως προσφύγων, δια την παραίτησίν των επί του κτήματος, ως και προς τον κ. Μυστακίδην, Πρόεδρον των Νικομηδειωτών, δια τον αυτόν λόγον. Ο κ. Καράλης, Πρόεδρος της Παμπροσφυγικής Ενώσεως, καλούμενος, δηλοί ότι δεν θέλουν να πάρουν το οικόπεδον αυτό από την πόλιν και ότι ευχαρίστως θα παρητούντο των αξιώσεών των επ’ αυτού, εφόσον όμως θα εξευρίσκετο πρώτον έτερον γήπεδον δια συνοικισμόν».
Δικαιολογημένη η αξίωση του Προέδρου, γιατί φοβόταν μήπως, αφού παραιτηθούν, παραπεμφθεί το ζήτημα στις ελληνικές καλένδες και οι οικογένειες παραμένουν άστεγες. 

Τελικά ρυθμίστηκε το θέμα. Και οι πρόσφυγες ταχτοποιήθηκαν και η πόλη απόχτησε το πολύτιμο πάρκο της.

Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Πέμπτη, 13 Ιουλίου 2017

Η πολιορκία του Ζαπαντίου

*18 Ιουλίου 1821*


Μεγάλη Χώρα – Ζαπάντι

4 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης του Αγρινίου βρίσκεται η Μεγάλη Χώρα. Παλιότερη ονομασία της περιοχής ήταν Ζαπάντι, αν και μέχρι σήμερα οι περισσότεροι χρησιμοποιούν αυτή την παλιά ονομασία, παρ’ ότι άλλαξε από το 1927.
Στο Χάρτη του Barnand Randolf (1560), αναφέρεται η ονομασία «Ζαπάντα».
Η ονομασία της πόλης τους (Ζεμπάν, Ζαπάντ') είναι σλαβική και σημαίνει «δυτικά». Κατά την άποψη του Εβλιά Τσελεμπί η ονομασία είναι Τούρκικη και σημαίνει «γλώσσα».

Ζαπαντιώτες στο πανηγύρι τους το 1906

Ζαπαντιώτες στο πανηγύρι του το 1918



Από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα το Ζαπάντ' ήταν μια μεγάλη κωμόπολη. Είχε 300 σπίτια που περικλείονταν με ψηλούς τοίχους, τρία σχολεία και δύο λουτρά. Ήταν επίσης μεγάλο εμπορικό κέντρο. Είχε 57 μαγαζιά και τρία χάνια για εμπόρους, γιατί κάθε βδομάδα γινόταν μεγάλη εμποροπανήγυρις και τα καπνά του είχαν κατακτήσει τον κόσμο. Γι' αυτό το λόγο οι κάτοικοι του αρνήθηκαν επίμονα να εγκαταλείψουν τον τόπο τους, όπως έκαναν οι μουσουλμάνοι «αστοί» του Αγρινίου. Πολέμησαν με αυταπάρνηση για το βίος τους, όπως παντού και πάντα πολεμούν οι άνθρωποι, άσχετα σε ποιο έθνος και σε ποια φυλή ανήκουν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε, οι κάτοικοι του τότε Ζαπάντ' υποστήριζαν ότι ήταν απόγονοι των αρχαίων «Λαλαίων». Δεν ήταν Τούρκοι στην καταγωγή αλλά αυτόχθονες μικροϊδιοκτήτες, χριστιανοί, ομαδικά εξισλαμισμένοι. Παντρεύονταν γυναίκες ελληνίδες χριστιανές (δεν ξέρουμε αν υποχρεώνονταν και αυτές να αλλαξοπιστήσουν) και όλες οι οικογένειες μιλούσαν και ελληνικά και τούρκικα. 
Το γεγονός αυτό δίνει και μια εξήγηση γιατί ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, μια παλαιοχριστιανική βασιλική (4ος-6ος αι. μ.Χ.), το αρχαιότερο χριστιανικό μνημείο της περιοχής, συνυπήρχε με τα δύο τζαμιά του Ζαπάντ’ και μάλιστα, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, «φαίνεται» ότι ο ναός ζωγραφίστηκε ολόκληρος τον 16ο αιώνα, την εποχή που το μουσουλμανικό Ζαπάντ' βρισκόταν σε μεγάλη ακμή.

Ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Η μουσουλμανική θρησκεία δεν έχει γυναικεία θεότητα και η Παναγιά ήταν πολύ αγαπητή ακόμα και στις μουσουλμάνες τουρκικής καταγωγής. Η Παναγιά ονομαζόταν από τους μουσουλμάνους «Μεϊρέ Μάνα».
Το αποτέλεσμα ήταν οι κάτοικοι του Ζαπάντ' να μην έχουν καλές σχέσεις με τους μουσουλμάνους στο Βραχώρι -όπου παρατηρείται ενδογαμία-, γιατί οι τελευταίοι δεν τους θεωρούσαν γνήσιους Τούρκους αλλά «ελληνίζοντες» και κρυπτοχριστιανούς. Δεν είχαν καλές σχέσεις ούτε και με τους χριστιανούς της περιοχής, γιατί ως εξισλαμισμένοι ήταν αρνησίθρησκοι.


Η πολιορκία του Ζαπάντ'

Κάποτε πολιόρκησαν το Ζαπάντ' 2.000 εχθροί. Έχτισαν έναν πύργο και έφεραν και δύο πυροβόλα. Το Ζαπάντ' είχε περίπου 400 μαχητές και τέσσερις πύργους. Οι κάτοικοί του, παρόλο που πεινούσαν, αρνιόνταν να δεχτούν τους όρους υποταγής που τους πρότειναν οι πολιορκητές, πολλοί από τους οποίους, βλέποντας ότι η σθεναρή αντίσταση των πολιορκημένων οδηγούσε σε αδιέξοδο, αποχώρησαν. Αυτοί που απέμειναν άνοιξαν ένα λαγούμι, το γέμισαν με μπαρούτι και προσπάθησαν να ρίξουν τους πύργους του Ζαπάντ'. Οι μαχητές του όμως δεν έδειξαν να πτοούνται και απάντησαν με μια σφοδρή επίθεση. Οι πολιορκητές υποχώρησαν μπροστά στην ορμή των πολιορκημένων, οι οποίοι θα νικούσαν -σύμφωνα με τους ιστορικούς- αν δεν είχαν την ατυχία να σκοτωθεί ο αρχηγός τους.

Οι πολιορκητές έκοψαν τα κεφάλια των νεκρών μαχητών του Ζαπάντ' και τα κρέμασαν στον πύργο τους. Οι πολιορκημένοι τελικά -μετά από 45 μέρες πολιορκία- δέχτηκαν να παραδώσουν τα όπλα τους και να φύγουν με τον όρο οι νικητές να σεβαστούν τη ζωή και την τιμή τους. Αυτοί όμως αθέτησαν τους όρους τις συνθήκης. Λαφυραγώγησαν τους ηττημένους και πολλούς τους σκότωσαν.


Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από εισήγηση 
της κ. Τασούλας Βερβενιώτη 
στην Ημερίδα 
που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 
(τμήμα σχολών Αγρινίου), 
στο Αγρίνιο,
τον Σεπτέμβριο του 2000 και δημοσιεύτηκε 
από τον Δήμο Αγρινίου.


Κατά τον μεγάλο Έλληνα ιστορικό του 19ου αιώνα, Ιωάννη Φιλήμονα, η πολιορκία του Ζαπαντιού άρχισε την 16η Ιουνίου του 1821 και η παράδοσή του έγινε την 26η Ιουλίου. 
Κατά τον Χαρίλαο Τρικούπη η παράδοση των Τούρκων έγινε την 18η Ιουλίου του 1821.

 Το Ζαπάντι

...με την ματιά του Τούρκου περιηγητή Ελβιγιά Τσελεμπή

Ο Εβλιγιά Τσελεμπή ταξίδεψε σ' ολόκληρη την Οθωμανική αυτοκρατορία επί 40 χρόνια και οι αφηγήσεις του που έχουν καταγραφεί σε οκτώ τόμους, έχουν τον τίτλο "Σεγιαχατναμέ" (Βιβλίο των ταξιδιών). Ο όγδοος τόμος αναφέρεται στην χώρα μας.
Στην Ελλάδα ήρθε το 1667. Η περιήγησή του στην Αιτωλοακαρνανία πραγματοποιήθηκε το 1668.
Ας δούμε τί αναφέρει και για το γειτονικό του Βραχωριού (Αγρινίου) χωριό Ζαπάντι (Μεγάλη Χώρα).

«Ζεμπάν» [Ζαπάντι (Μεγάλη Χώρα)] 


Τρείς ώρες δρόμο [μετά το Νατολκό (= Αιτωλικό)] μές στα βουνά και υπάρχει καλοχτισμένος και ωραίος ορεινός κασαμπάς, που ανήκει στη δικαιοδοσία του Καπουδάν Πασά και βρίσκεται μέσα στα όρια του σαντζάκ του Κάρλελι (Κάρλι-ελί). Είναι «χάς χουμαγιούν», βοεβοδιλίκ και καζάς παγιέ εκατόν πενήντα ακτσέδων.
Ο ναχιές [Δήμος (Ζαπαντίου)] του περιλαμβάνει […] χωριά.
Στα γύρω βουνά υπάρχουν καταστρεμμένα αρχαία φρούρια.

Στο Ζεμπάν εδρεύει : Ναΐπης, υπαγόμενος – διοικητικά – στο Λαχόρ [Βραχώρι Αγρίνιο]. Είναι επίσης έδρα Σεμπάχ-κετχουντασί και έχει: Σερντάρη, Μουχτασίπ, Μπαντζάρ και Χαράτς.

Το τζαμί του παζαριού έχει πολύ μεγάλη ενορία. Ο μιναρές του είναι χτισμένος με σπασμένο τούβλο και η αυλή του στολίζεται με θεόρατα κυπαρίσσια. Υπάρχει ακόμα ένα τζαμί: το Κιουτσούκ-Παζάρ.

Το τζαμί του Ζαπαντιού το 1936

Σκόρπια στους μαχαλάδες, βρίσκονται: έντεκα μεστζίτ, δύο μεντρεσέδες, τρία μεκτέπ, ντερβισάδικοι τεκέδες, τρία χάνια [πανδοχεία] και δύο χαμάμ [Λουτρό για ομαδικό μπάνιο], από τα οποία, το ένα είναι στην κυρίως αγορά και το άλλο σε χίλια τουλάχιστο γεμάτα βήματα απόσταση, στο Κιουτσούκ-Παζάρ.

Από μαγαζιά, υπάρχουν πενήντα επτά, κι απ’ αυτά τα πενήντα βρίσκονται στη μεγάλη αγορά. Μια φορά την εβδομάδα γίνεται εμποροπανήγυρη, που συγκεντρώνει πλήθος εμπόρων και αγοραστών. Ο φόρος του παζαριού είναι κληροδότημα του τζαμιού του κωφάλαλου Μουσά Αγά.
Ο Μουσά Αγά – που είναι ευνούχος στο σουλτανικό χαρέμι – ίδρυσε την πόλη αυτή στα χρόνια του επουλφατίχ [εκπορθητή] Μουχάμετ Χάν [ = Μωάμεθ Β΄)]. Γι’ αυτό και ονομάζεται: Ζεμπάν (γλώσσα), κατ’ ευφημισμό για τον μουγγό αγά.

Ο κασαμπάς έχει τριακόσια σπίτια κακοχτισμένα – και όλα με τούβλα – που περιστοιχίζονται από μπαχτσέδες και αμπέλια. Δυστυχώς οι κάτοικοι είναι λίγοι, γιατί εδώ και μια τετραετία η κωμόπολη μαστίζεται από μια μυστηριώδη επιδημία. Και γι’ αυτόν τον λόγο απαγορεύσανε την είσοδο και σε μένα ακόμα «που δεν είμαι τίποτα». Πάντως, καλά θα κάνει όποιος περάσει απ’ το μέρος αυτό να μην το ομολογάει, γιατί οι χωρικοί των άλλων περιοχών ξέρουν πως το Ζεμπάν είναι μολυσμένο κι αποφεύγουν όσους έρχονται αποκεί. Κι έτσι, κινδυνεύει να βρεθεί χωρίς φαγητό και κατάλυμα. Χάρη στον Αλλάχ, εμείς περάσαμε κείθε και δεν πάθαμε το παραμικρό. Ίσως γιατί δεν ήρθαμε σε επαφή με κανέναν απ’ τους ντόπιους. Και το σουλτανικό φιρμάνι, με το οποίο υποχρεωνότανε ο κασαμπάς να στείλει ραγιάδες και στρατιώτες στον ντισντάρη της Μάνης [κωμόπολη Παλαιομάνινα Αιτωλοακαρνανίας], το παραδώσαμε σ’ έναν μουσουλμάνο αγρότη, που το σπίτι του ήταν πολύ μακρυά από το Ζεμπάν. Σ’ αυτουνού μείναμε τη νύχτα και το πρωί, αφού του δώσαμε τριακόσια γρόσια και αγοράσαμε ένα άλογο, φύγαμε άρον-άρον.

Το κλίμα είναι βαρύ κι η περιοχή παράγει ρύζι. Αλλά το προϊόν που έχει κατακτήσει τον κόσμον όλον, είναι ο καπνός του Ζεμπάν. Είναι πλατύφυλλος κι έχει σέρτικο άρωμα.



Ο κασαμπάς δεν έχει τρεχούμενο νερό και όλοι πίνουν απ’ τα πηγάδια. Παρόλα αυτά, όμως η πεδιάδα είναι πολύ καρπερή.

Εξαιτίας της επιδημίας, έχουν μείνει λίγοι άντρες στην περιοχή. Έτσι, μια γυναίκα ή μια κόρη με πεντέξι πουγγιά προίκα, μπορεί να παντρευτεί τον καλύτερο μουσουλμάνο. Γι’ αυτό, οι πιο πολλές από τις γυναίκες των είναι θυγατέρες γκιαούρηδων [Ελλήνων].

Στα περισσότερα σπίτια μιλάνε όλοι ρωμέικα [Ελληνικά] – το ίδιο καλά με τα τούρκικα, - αλλά η νοοτροπία τους είναι καθαρά ρωμέικη [Ελληνική].

Όλων τα ρούχα είναι τσόχινα. Οι πιο γέροι φοράνε μεγάλα λευκά σαρίκια, ενώ οι νεώτεροι είναι ντυμένοι νησιώτικα κι έχουνε κόκκινα φέσια». 

Ζαπαντιώτες το 1920


Ο Φραγκίσκος Πουκεβίλ, Ταξίδι στην Ελλάδα, τόμος Στερεά Ελλάς, Αττική, Κόρινθος, 1995, Βιβλίο Δέκατο, Κεφάλαιο τέταρτο, σ. 290), γράφει ότι, στη δεκαετία 1805-1815, «το Ζαπάντι [Μεγάλη Χώρα] ήταν μια κωμόπολη ογδόντα σπιτιών μουσουλμάνων», αλλά δεν αναφέρει τον αριθμό των σπιτιών των ελληνικών οικογενειών.
Το παραπάνω κείμενο είναι του Ιωάννη Νεραντζή 

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ
κασαμπάς [κωμόπολη]
σαντζάκ [νομός]
Ναΐπης [ιεροδικαστής]
Μουχτασίπ [Αγορανόμος]
Χαράτς-εμινί [Φοροεισπράκτορας του κεφαλικού φόρου]
χάς χουμαγιούν [Σουλτανικό χάσι/τιμάριον]
βοεβοδιλίκ [έδρα πολιτικού διοικητηρίου]
καζάς παγιέ [έδρα ιεροδικαστικής εξουσίας σε επίπεδο επαρχίας]
ακτσές [νόμισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας]
μεστζίτ [τέμενος χωρίς μιναρέ]
μεντρεσέδες [Ιεροδιδασκαλεία]
μεκτέπ [σχολείο για μικρά παιδιά]
ντισντάρης [Φρούραρχος]
σερήδες [πιστοί Μουσουλμάνοι, σε αντίθεση με το «καφίρηδες» (=άπιστοι)






Κυριακή, 18 Ιουνίου 2017

Γυμναστικές Επιδείξεις

«Νους υγιής εν σώματι υγιεί». 
Το ρητό που εξέφραζε το εκπαιδευτικό σύστημα για πολλά χρόνια. Κάποτε η απόδειξη του υγιούς νου ήταν το «Απολυτήριον», ενώ του υγιούς σώματος οι "Γυμναστικές Επιδείξεις". Ήταν η μεγαλύτερη εκδήλωση, το ετήσιο υπερθέαμα του σχολείου. Πρωταγωνιστές, οι μαθητές.... 






Νηπιαγωγείο. Αρχείο Κατερίνας Χατζηελευθερίου


Το καλοκαίρι λίγο πριν το τέλος της σχολικής χρονιάς, οι μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου επιδείκνυαν τις γυμναστικές τους δεξιότητες μπροστά σε κοινό. Συγγενείς και μη, δάσκαλοι, ο διευθυντής του σχολείου και πολλές φορές επίτιμοι καλεσμένοι, όπως ο Δήμαρχος και ο παπάς της περιοχής, πήγαιναν να παρακολουθήσουν το σχολικό γεγονός της χρονιάς.... 

3ο Δημοτικό

3ο Δημοτικό.
 1973 Αρχείο Γιώργου Χαντζάρα

3ο Δημοτικό
Αρχείο Γιούλας Αυγέρη

3ο Δημοτικό
Αρχείο Πάνου Μέντζου

3ο Δημοτικό
Αρχείο Αλέκας Σταμάτη

3ο Δημοτικό
Αρχείο Κώστα Τσαμίχα


Γυμναστικές ασκήσεις, ακροβατικά, χοροί και αγώνες στίβου ήταν μερικές από τις δραστηριότητες που παρουσίαζαν στο προαύλιο του σχολείου, σε γήπεδα, ακόμα και σε υπαίθριους χώρους.... Λευκά, κοντά παντελονάκια και άσπρα παπούτσια τα αγόρια, λευκές συνήθως φούστες και μπλουζάκια τα κορίτσια.

4ο Δημοτικό
Αρχείο Maria Rixinger

4ο Δημοτικό
Αρχείο Maria Rixinger

9o Δημοτικό
Αρχείο Σοφίας Αγγελοπούλου

1ο Δημοτικό
1963 Αρχείο Θανάση Κακαντούση

Δημοτικό Δοκιμίου

Δημοτικό Παναιτωλίου
Αρχείο oldpanaitolio.blogspot.gr 


Οι γυμναστικές επιδείξεις ξεκίνησαν το 1883 και καταργήθηκαν το 1975.

 Στο περιοδικό «Άθληση και Κοινωνία», που εκδίδει το Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής (ΤΕΦΑΑ) του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου (Κομοτηνή), αναφέρεται ότι οι γυμναστικές επιδείξεις καταργήθηκαν με το αιτιολογικό ότι «δημιουργούσαν σωρεία προβλημάτων στη σχολική ζωή».

Δημοτικό Αγίου Κων/νου
1964



Δημοτικό Αγίου Κων/νου

Ιδιωτικό "Παναγία Προυσιώτισσα"

Ιδιωτικό "Παναγία Προυσιώτισσα"

Ιδιωτικό "Παναγία Προυσιώτισσα"

Ιδιωτικό "Παναγία Προυσιώτισσα"



Παιδαγωγικό και κοινωνικό ενδιαφέρον έχει η αντιπαράθεση των θιασωτών και των αρνητών του θεσμού. Οι πρώτοι εστίαζαν τις απόψεις τους - πέραν του παράγοντα της σωματικής άσκησης - «στο πλαίσιο ομοιογένειας, ομοιομορφίας, ρυθμικών κινήσεων, ποικίλων παραγγελμάτων με συνέπεια την πειθαρχία και την ευταξία των μαθητών και μαθητριών». Στην πορεία της ερευνητικής εργασίας επισημαίνεται η ενθουσιώδης υιοθεσία, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιόδους (π.χ. 4η Αυγούστου, 21η Απριλίου κ.λπ.).
Οι δεύτεροι –αρνητές του θεσμού- ισχυρίζονταν όπως αναφέρεται στο άρθρο του περιοδικού ότι :
«Οι γυμναστικές επιδείξεις δημιουργούσαν σωρεία προβλημάτων στην εν γένει σχολική ζωή. Ο εντυπωσιασμός, η ακριβής και συντονισμένη εξέλιξη των ασκήσεων από τους μαθητές και τις μαθήτριες απαιτούσαν πολύμηνη προετοιμασία, δημιουργούσαν εντάσεις, παρακώλυαν το συνολικό πρόγραμμα του σχολείου και αποπροσανατόλιζαν το μάθημα της Φυσικής Αγωγής. Η κατάργησή τους ελευθέρωσε τους γυμναστές από τον ετήσιο αυτό βραχνά, που τυράννησε τον κλάδο δεκαετίες ολόκληρες και στεκόταν εμπόδιο στην απρόσκοπτη διεξαγωγή της καθημερινής παιδαγωγικής εργασίας των καθηγητών Φυσικής Αγωγής».

Δημοτικό Καλυβίων
Αρχείο kalyvia.gr

Δημοτικό Καλυβίων
Αρχείο kalyvia.gr

Δημοτικό Καλυβίων
Αρχείο kalyvia.gr

Δημοτικό Καλυβίων
Αρχείο kalyvia.gr

Δημοτικό Καλυβίων
Αρχείο kalyvia.gr

Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια
1968 Αρχείο Χρήστος Κάκκος

Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια
1970

Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια
Αρχείο Αντώνη Αρκουμάνη


 Παρ’ όλα αυτά μπορεί οι γυμναστικές επιδείξεις να αποτελούν παρελθόν, οι μνήμες τους όμως είναι ακόμα ζωντανές....


Ευχαριστώ θερμά όλους
για την παραχώρηση των φωτογραφιών. 


Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Τρίτη, 6 Ιουνίου 2017

Η τύχη των παραδοθέντων Τούρκων και Εβραίων του Βραχωριού

Από το βιβλίο του Ιωάννη Διονυσάτου,  
"Βραχώρι, 11 Ιουνίου 1821"


Παρασκευή 10 Ιουνίου 1821 και οι Τούρκοι του Βραχωριού δέχονται πια να παραδοθούν. 
Οι Έλληνες οπλαρχηγοί συμφωνούν. Δίνονται διαβεβαιώσεις για προστασία της ζωής όσων από τους Τούρκους και τους Εβραίους παραδοθούν.
Όμως άτακτοι ένοπλοι Έλληνες που δεν ελέγχονται πια από τους οπλαρχηγούς του αγώνα επιδίδονται σε σφαγές φτωχών αιχμάλωτων Τούρκων και ιδιαίτερα Εβραίων, που είχαν πάρει το μέρος των κατακτητών και για να τους το δείξουν, είχαν βασανίσει μέχρι θανάτου, αφού πρώτα τον τύφλωσαν με αγκαθιές, τον Παπαλέξη Δηματά, ιερέα του Βραχωριού. 
Ο Αλεξάκης Βλαχόπουλος αντέδρασε επίσης στις πρωτοβουλίες του Γεωργίου Βαρνακιώτη για αναίμακτη παράδοση των Τουρκοβραχωριτών και Εβραίων. Διακατεχόμενος από μένος κατά των Τούρκων που κρατούσαν αιχμάλωτη την οικογένειά του στην Άρτα, διέταξε τους άντρες του το βράδυ της Κυριακής να αφήσουν τις πιστόλες τους και τα καριοφίλια τους και να ζωστούν τα γιαταγάνια τους και τα μαχαίρια τους.
Περικύκλωσαν   εκατοντάδες  άοπλους  αιχμάλωτους  φτωχούς  Τούρκους  και Εβραίους που  βρίσκονταν  εγκλωβισμένοι  στη περιοχή  της σημερινής  οδού Παναγοπούλου και της ομώνυμης πλατείας και κατέσφαξαν πολλούς. 
Σκηνές «νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου»διαδραματίστηκαν.

Αλεξάκης Βλαχόπουλος

Οι άντρες του Αλεξάκη Βλαχόπουλου άρπαξαν πολλά από τα κινητά υπάρχοντά τους και αποχώρησαν. Κάποιοι προχώρησαν και σε βεβηλώσεις νεκρών. Οι ελληνικές παραδόσεις περί σεβασμού των αιχμαλώτων πολέμου και των νεκρών, δυστυχώς, ξεχάστηκαν. 
Ο πατέρας του έγκριτου Αγρινιώτη φιλόλογου, δημοσιογράφου και ιστορικού Θεόδωρου Χαβέλλα από το σπίτι του που βρίσκονταν στην γωνία των δημοτικών   οδών   Παναγοπούλου   και   Γοργοποτάμου   παρακολούθησε   από μακριά το αποτρόπαιο εγχείρημα των αντρών του Αλεξάκη Βλαχόπουλου. 
Οι υπόλοιποι καπεταναίοι μόλις έμαθαν τα συμβάντα προσπάθησαν να συγκρατήσουν τις αντεκδικήσεις και έτσι έσωσαν πολλούς από τους προύχοντες αιχμαλώτους. Οι Βαλτινοί προέβησαν σε λαφυραγωγήσεις των τούρκικων σπιτιών και χαρεμιών.  Ο  οπλαρχηγός  του  Απόκουρου  Κώστας  Σιαδήμας  μετέφερε  τα λάφυρα που πήρε με 18 μουλάρια στο υποστατικό του Ψώριαρη. 
Ο θησαυρός αυτός   ακόμη   και   σήμερα   αναζητείται   από   κάποιους   «κυνηγούς   θησαυρών......

Η παράδοση των όπλων από τους εγκλωβισμένους Τούρκους ξεκίνησε το απόγευμα της Παρασκευής 10 Ιουνίου 1821 για να ολοκληρωθεί το πρωί του Σαββάτου 11 Ιουνίου 1821
Μια μεγάλη μέρα ξημέρωσε για το Βραχώρι και για την περιοχή του Κάρλελι. 
Η αυγή του Σαββάτου της 11ης Ιουνίου 1821 θα βρει το Βραχώρι ελεύθερο από τον Τούρκο κατακτητή. Το βράδυ της ίδιας μέρας είχε πλέον ολοκληρωθεί η παράδοση του τούρκικου οχυρού του Βραχωρίου στους Ελληνες πολιορκητές που ξεκίνησε το βράδυ της 10ης Ιουνίου 1821. 
Γεώργιος Βαρνακιώτης

Το μεγαλύτερο μέρος της δύναμης της Τουρκικής Φρουράς του Βραχωριού που αποτελούνταν από 1000 περίπου Τουρκαλβανούς εκτιμάται πως εξουδετερώθηκε, ενώ από το συνολικό πληθυσμό των πέντε χιλιάδων (5.000) Οθωμανών και Εβραίων κατοίκων της πολίχνης του Τουρκικού οχυρού του Βραχωριού θεωρούμε ότι τουλάχιστον 3-4 χιλιάδες έχασαν τη ζωή τους κατά την διάρκεια της πολιορκίας ή τις μέρες που ακολούθησαν την κατάληψη της πόλης από τις επαναστατικές δυνάμεις των ραγιάδων.
Οι Τούρκοι αιχμάλωτοι ηγεμόνες Αλλάμπεης και Ταχήρ - Παπούλιας Πασσάς, ο Μαχμούτ Μπέης και η Ντζέκω Πασόνυφη (νύφη του Μεχμέτ Αγά Πασόπουλου) με τις οικογένειές τους παρελήφθησαν από τον Αλεξάκη Βλαχόπουλο. Ανταλλάχτηκαν με την οικογένειά του που κρατούνταν από τους Οθωμανούς αιχμάλωτη στην Πρέβεζα. 
Οι αγάδες Χαλίλ Μπέης και Βεΐζ εφέντης μαζί με τις οικογένειές τους και λίγες φαμίλιες αγαδομπέηδων οδηγηθήκαν για προσωρινή προστασία στο σπίτι του Γιαννάκη Στάικου στην Βελάουστα (Πυργί). 
Ο Γεώργιος Βαρνακιώτης μετέφερε με ασφάλεια 300 Τούρκους αιχμαλώτους με τις οικογένειές τους στον Αστακό. 
Οι περισσότερες αιχμάλωτες φτωχές τουρκικές οικογένειες μαζί με τους επιζήσαντες Τούρκους πολεμιστές, που υπολογίζονται κατ' εκτίμηση σε 2.000 συνολικά ψυχές, παραδόθηκαν στο καπετάνιο του Ζυγού Δημήτριο Μακρή για να οδηγηθούν από τις δυνάμεις του στη περιοχή της Μακρυνείας.
Η μοίρα όμως γι' αυτές τις ψυχές είχε γράψει απρόβλεπτο και σκληρό τέλος. Εκτιμάται βάσιμα πως σκοτώθηκαν «δια λιθοβολισμού» από τον όχλο της περιοχής καθώς οι δυνάμεις του «πετρίτη του Ζυγού» δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να τους προστατέψουν. 
Οι υπόλοιποι Τούρκοι που γλύτωσαν την σφαγή των αντρών του Βλαχόπουλου και παρέμειναν στη πόλη, σύμφωνα με την συνθήκη παράδοσης, μοιράστηκαν στα κτήματα των χωριών της γύρω περιοχής όπου πρόσφεραν την εργασία τους. 
Κάποιοι Τούρκοι εγκαταστάθηκαν σε περιοχή που γειτνίαζε με τον ναό του Αη Δημήτρη όπου σήμερα απλώνονται τα «Αη βασηλιώτικα». 
Τον Σεπτέμβρη του 1822 βρίσκονται ακόμη εκεί με άγνωστη την παραπέρα τύχη τους.
Πολλές χανούμισσες πλούσιων τουρκικών οικογενειών βρέθηκαν να υπηρετούν Έλληνες ή κρατούνταν ως ερωμένες τους. Όμορφες Τουρκοπούλες γέννησαν παιδιά, δίνοντας τη χαρά του πατέρα, όπως στον άτεκνο καπετάν Τσόγκα, αφού ασπάστηκαν τον χριστιανισμό, κατ' επιταγή του δεσπότη της περιοχής και έτσι παρέμειναν για πάντα. 


Οι υπόλοιποι αιχμάλωτοι, κάποιες εκατοντάδες, σταδιακά αναχώρησαν για την Αλβανία ή ανταλλάχτηκαν με Έλληνες αιχμαλώτους.

Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Πολιορκία και Απελευθέρωση του Βραχωριού

Πολιορκία και Απελευθέρωση του Βραχωριού