Πέμπτη, 5 Νοεμβρίου 2020

Ο Ηρακλής στην Αιτωλία...

....και η μάχη με τον Αχελώο.

Ηρακλής και Αχελώος
Cornelis van Haarlem – 1590


Κάποτε στα μυθικά χρόνια, ο Δίας κάλεσε όλους τους θεούς και τους ανακοίνωσε ότι το πρώτο αγόρι που θα γεννιόταν εκείνες τις μέρες  θα γινόταν  βασιλιάς των Μυκηνών.

Επρόκειτο τότε να γεννήσουν η Αλκμήνη και η Νικίππη. Η Αλκμήνη ήταν  ερωμένη του Δία και θα γεννούσε το παιδί του και η Νικίππη ήταν η γυναίκα  του  βασιλιά  των  Μυκηνών,  Σθένελου. Ο Δίας εννοούσε φυσικά τον γιό της ερωμένης του, της Αλκμήνης. Εξ’ άλλου η Αλκμήνη ήταν στον ένατο μήνα της εγκυμοσύνης της ενώ η Νικίππη ήταν στον έβδομο μήνα.

Η Ήρα από ζήλια προς την ερωμένη του Δία και έχοντας ένα σχέδιο στο μυαλό της , δέσμευσε τον Δία με όρκο,  ότι το πρώτο παιδί που θα γεννιόταν θα γινόταν βασιλιάς και το δεύτερο θα υπηρετούσε τον πρώτο για όλη του τη ζωή.

Ο Δίας ορκίστηκε και η Ήρα έβαλε όλα τα μέσα για να καθυστερήσει τον τοκετό της Αλκμήνης και να επισπεύσει τον τοκετό της Νικίππης.

Όταν λοιπόν η Νικίππη άρχισε να έχει τους πρώτους πόνους της γέννας, κάλεσε τις Μοίρες και την Ειλείθυια, που ήταν η θεά της γέννησης και των πόνων του τοκετού και βοηθούσε τις γυναίκες να γεννήσουν και ν' αντέχουν τους πόνους της γέννας. Αυτές  κάθισαν μπροστά από το δωμάτιο της ετοιμόγεννης, γονάτισαν κι έδεσαν τα χέρια τους γύρω από τα γόνατά τους,  «δένοντας» μ’ αυτό τον τρόπο τους πόνους της επίτοκης  για να καθυστερήσουν την γέννηση του παιδιού. Ταυτόχρονα δε επιτάχυναν τους πόνους της Νικίππης.

Η Νικίππη πράγματι γέννησε πρώτη στους επτά μήνες και η Αλκμήνη, τέσσερις μέρες αργότερα, δεύτερη. Γιός της Νικίππης ήταν ο Ευρυσθέας και της Νικίππης ο Ηρακλής.

Μία εκδοχή του μύθου θέλει αυτός να είναι ο λόγος που ο Ευρυσθέας αργότερα ανέθεσε στο Ηρακλή να πραγματοποιήσει τους περίφημους 12 Άθλους του.

Η άλλη εκδοχή είναι ότι η Ήρα από μίσος και ζήλια για το ξεχωριστό γιό του άντρα της τον τρέλανε, με αποτέλεσμα να σκοτώσει τη γυναίκα του και τα παιδιά του. Ο Ηρακλής είχε παντρευτεί τη Μεγάρα, κόρη του βασιλιά της Θήβας, με την οποία απέκτησε τρία (κατ' άλλους περισσότερα) παιδιά. Όταν ο Ηρακλής συνειδητοποίησε τι έκανε, αποφάσισε να πάει στο Μαντείο των Δελφών για να πάρει χρησμό, ώστε να μάθει με ποιον τρόπο θα μπορούσε να εξαγνισθεί. Σύμφωνα με τον χρησμό, έπρεπε να υπηρετήσει για δώδεκα χρόνια τον Ευρυσθέα, βασιλιά των Μυκηνών, και να πραγματοποιήσει τους άθλους που θα του πρόσταζε εκείνος.

Ο ενδέκατος άθλος που είχε ανατεθεί στον Ηρακλή ήταν να κατέβει στον Άδη και να πάρει τον Κέρβερο, το άγριο σκυλί με τα τρία κεφάλια ,που φύλαγε την πόρτα του Κάτω Κόσμου και να τον πάει στον Ευρυσθέα.

Εκεί στον Άδη ο Ηρακλής συνάντησε την ψυχή του θρυλικού ήρωα της Αιτωλίας, Μελέαγρου.(διαβάστε για τον Μελέαγρο ΕΔΩ)

Ο Ηρακλής θαύμαζε πολύ τον Μελέαγρο γνωρίζοντας τα κατορθώματά του και την ανδρεία του. Είπε λοιπόν στον Μελέαγρο να του ζητήσει μία χάρη, την οποία θα υλοποιούσε όταν ανέβαινε στον επάνω κόσμο. Ο Μελέαγρος ζήτησε από τον Ηρακλή να επισκεφτεί την Καλυδώνα και να ζητήσει από τον πατέρα του, Οινέα, να παντρευτεί την αδελφή του, Διηάνειρα.

 Τελειώνοντας ο Ηρακλής τους 12 άθλους του, ελεύθερος πια και θέλοντας να τηρήσει την υπόσχεση που είχε δώσει στην ψυχή του Μελέαγρου, ήρθε στην Αιτωλία, στο βασίλειο της Καλυδώνας. Εκεί, τον καλοδέχτηκε ο Οινέας και αφού του είπε για τη συνάντηση που είχε με την ψυχή του Μελέαγρου, ζήτησε σε γάμο την κόρη του τη Δηιάνειρα. Ο Οινέας δεν του το αρνήθηκε αλλά του ανέφερε το σοβαρό εμπόδιο που υπήρχε: την κόρη του, καιρό τώρα τη ζητάει για γυναίκα του, ο θεοπόταμος Αχελώος. Η Δηιάνειρα όμως δεν τον ήθελε για άντρα της. Έτσι, οι δυο υποψήφιοι γαμπροί, καλούνται να παλέψουν και ο νικητής θα γινόταν  σύζυγος της βασιλοπούλας. Η πάλη ήταν δύσκολη. Ο Ηρακλής δυσκολεύτηκε  με τις μεταμορφώσεις του Αχελώου. Ο Αχελώος, όπως κάθε ποτάμια θεότητα, είχε  την  δυνατότητα  ν’ αλλάζει  μορφές. Πότε γίνεται φίδι, πότε γίνεται ταύρος και πότε άνθρωπος. Ο Σοφοκλής στις Τραχίνιες παρουσιάζει τη Δηιάνειρα, να αναφέρει, προλογίζοντας το δράμα, ότι έχει μνηστήρα της τον ποταμό Αχελώο που εμφανιζόταν με τρεις μορφές: σαν ταύρος, σαν αστραποβόλος σκολιός, δράκοντας και άλλοτε πάλι σαν άντρας ταυροπρόσωπος.

Η μάχη του Ηρακλή με τον Αχελώο
Αγγείο, Βρετανικό Μουσείο, Λονδίνο


Πάνω στην πάλη, λοιπόν, την ώρα που ο Αχελώος μεταμορφώνεται σε ταύρο, ο Ηρακλής του σπάει το ένα του κέρατο. Ο Αχελώος τερματίζει τη μάχη, δέχεται την ήττα του και του ζητά να του δώσει πίσω το κέρατό του. Σε αντάλλαγμα δίνει στον Ηρακλή το κέρας της Αμάλθειας, την πηγή αφθονίας και υλικών αγαθών.

Ο Ηρακλής  παντρεύεται τη Δηιάνειρα με μεγάλες τιμές και μένουν αρκετά χρόνια στο παλάτι της Καλυδώνας. Μαζί απέκτησαν τέσσερις γιους (τον Ύλλο, τον Κτήσιππο, τον Γληνό και τον Ονίτη ή Οδίτη)  και μια κόρη.

Στο διάστημα αυτό ο Ηρακλής βοήθησε τους Καλυδώνιους στην εκστρατεία τους εναντίον των Θεσπρωτών. Ένα αναπάντεχο γεγονός, όμως, διέλυσε την ήρεμη οικογενειακή ζωή του ήρωα. Είχε σκοτώσει κατά λάθος τον Εύνομο, οινοχόο και συγγενή της Δηιάνειρας. Αποφάσισε να φύγει από την Αιτωλία. Πήρε μαζί του την Δηιάνειρα και τα παιδιά τους  με σκοπό να μεταβούν στην Τραχίνα. Πριν ακόμη όμως ξεκινήσουν το ταξίδι τους, θα έπρεπε να διαβούν τον ποταμό Εύηνο, που ήταν πολύ δύσβατος.

Ο Ηρακλής, η Δηιάνειρα και ο Κένταυρος Νέσσος.
Από αρχαίο ελληνικό αγγείο.


Στον ποταμό αυτό είχε εγκατασταθεί ο κένταυρος Νέσσος που είχε γλιτώσει απ' τον Ηρακλή σε μια συμπλοκή του με τους Κένταυρους κι εργαζόταν εκεί ως περατάρης, περνώντας πεζούς διαβάτες στην άλλη πλευρά του ποταμού πάνω στην πλάτη του. Ο Ηρακλής πέρασε πρώτος το ποτάμι , ενώ τη Δηιάνειρα την πήρε ο Νέσσος στην πλάτη του, για να την περάσει απέναντι. Όμως, κατά τη διαδρομή, επιχείρησε να την απαγάγει. Ακούγοντας τις φωνές της ο Ηρακλής και καταλαβαίνοντας την πρόθεση του Νέσσου, τον χτύπησε με το βέλος του. Ο Νέσσος, ξεψυχώντας, θέλοντας να πάρει εκδίκηση, έδωσε στη Δηιάνειρα ένα κοχύλι από το μαγικό του αίμα και της είπε να πλύνει με αυτό τον χιτώνα του Ηρακλή, αν κάποια στιγμή ο άντρας της πάψει να την αγαπά.

Ο Ηρακλής και η Δηιάνειρα έφτασαν στην Τραχίνα και ξεκίνησαν μια νέα ζωή.

Αφήνοντας την γυναίκα του στα ανάκτορα του βασιλιά της Τραχίνας, Κήυκα, ο Ηρακλής εκστράτευσε εναντίον του Εύρυτου, βασιλιά της Οιχαλίας. Και αφού σκότωσε εκείνον και τους γιους του, ερωτεύτηκε κι έκλεψε την κόρη του Ιόλη. Έπειτα πήγε στο ακρωτήριο Κήναιο στην Εύβοια, όπου θέλησε να κάνει θυσία προς τιμήν του Δία. Έστειλε λοιπόν τον σύντροφό του Λίχα  με την εντολή να ζητήσει από τη Δηιάνειρα το ιμάτιο και τον χιτώνα, που συνήθιζε να φοράει κατά τις θυσίες. Εκείνη πληροφορήθηκε από τον απεσταλμένο του τον έρωτα του Ηρακλή για την Ιόλη.

Ο Λίχας δίνει στον Ηρακλή το χιτώνιο με το δηλητήριο.
Γκραβούρα του Γερμανού Sebald Beham (1500-1550)


Επιθυμώντας να ξαναποκτήσει την αγάπη του άντρα της βύθισε το λευκό χιτώνα στο αίμα του κενταύρου όπως της είχε πει τότε. Όταν ο Ηρακλής τον φόρεσε, το δηλητηριασμένο αίμα του κενταύρου ξεχύθηκε και κόλλησε πάνω σ' ολόκληρο το σώμα του, κατακαίγοντας το. Προσπαθώντας να ξεκολλήσει το χιτώνα από πάνω του, ξεκολλούσε μαζί και τις σάρκες του. Με αφόρητους πόνους, ο Ηρακλής, έτρεξε προς το ποτάμι, που ήταν δίπλα του και βούτηξε για να ανακουφιστεί αλλά το νερό εξατμίστηκε.  Τότε κατάλαβε ότι ήρθε το τέλος του. 
Ο Ηρακλής έχοντας ανυπόφορους πόνους, ανέβηκε στο βουνό Οίτη, έφτιαξε ένα σωρό από ξύλα, ξάπλωσε και παρακάλεσε τον γιο του , τον Ύλλο, ν’ ανάψει τη φωτιά. Όμως , ο γιος του δεν είχε τη δύναμη να το κάνει. Μόνο ο Ποίας, πατέρας του Φιλοκτήτη , δέχτηκε να τον λυτρώσει από το μαρτύριό του και σε ανταπόδοση ο Ηρακλής του χάρισε το τόξο με τα βέλη του. 

Ξαφνικά άρχισε ν’ αστράφτει και να βροντά. Ένα σύννεφο κατέβηκε, πήρε τον Ηρακλή και τον ανέβασε στον Όλυµπο. Εκεί συµφιλιώθηκε µε την Ήρα κι έζησε για πάντα µε τους θεούς του Ολύµπου.


Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Δευτέρα, 2 Νοεμβρίου 2020

Η ανατίναξη της γέφυρας του Αχελώου....

...από τους Γερμανούς
κατά την αποχώρησή τους από το Αγρίνιο.

Μία σπάνια- ίσως και μοναδική- φωτογραφία από την κατεστραμμένη γέφυρα του Αχελώου παρουσιάζουμε σήμερα. 

Φθινόπωρο του 1944 και οι Γερμανοί αποχωρούν από την Ελλάδα.

Ο φόβος ότι φεύγοντας θα ακολουθούσαν την τακτική της «καμμένης γης» επαληθεύτηκε στο έπακρον. Άφησαν πίσω τους συντρίμμια, χαλάσματα κι ένα ανύπαρκτο συγκοινωνιακό δίκτυο, παρ’ ότι διάφοροι υψηλόβαθμοι Γερμανοί αξιωματούχοι με δημοσιεύματα στον ελεγχόμενο από τις κατοχικές δυνάμεις αθηναϊκό Τύπο διαβεβαίωναν για το αντίθετο. Στις 20 Σεπτεμβρίου ο Χέλμουτ Φέλμυ, στρατιωτικός διοικητής Αθηνών, δημοσίευσε στον «Ηνωμένον Τύπον» και στα «Βραδυνά Νέα» μια τέτοια ανακοίνωση.

Μεταξύ άλλων ανέφερε: «Εξ αφορμής διαδόσεων και ισχυρισμών διεσαφηνίσθη διά του Τύπου προ ολίγων ακόμη ημερών ότι ο Γερμανικός Στρατός ούτε σχεδιάζει ούτε προπαρασκευάζει ανατινάξεις ή καταστροφάς ….» και συνεχίζει : «….Τα γερμανικά στρατεύματα δεν αποσκοπούν να εγκαταλείψουν ούτε και τώρα βεβαίως την σύμφωνον προς το Διεθνές Δίκαιον και φιλικήν έναντι του ελληνικού λαού ανέκαθεν επιδειχθείσαν στάσιν των και να ρίψουν την χώραν εις την φρίκην και τας καταστροφάς του πολέμου…».

 Όλες οι γέφυρες, εκτός από όσες ήταν πολύ μικρές, καταστράφηκαν και το ίδιο συνέβη με τις σήραγγες και με κάθε τεχνικό έργο. Το 90% των γεφυρών με άνοιγμα άνω των 6 μέτρων ισοπεδώθηκαν, ενώ καταστράφηκαν όλες οι γέφυρες μήκους από 10 έως 40 μέτρα.

 Από την καταστροφική τους μανία δεν ξέφυγε και η γέφυρα του Αχελώου.


Ήταν Κυριακή 10 Σεπτεμβρίου του 1944. Οι Γερμανοί εγκαταλείπουν το Αγρίνιο και περνώντας από τη γέφυρα του Αχελώου, κατευθυνόμενοι προς την Αμφιλοχία, την ανατινάζουν.

 

ΠΗΓΗ φωτογραφίας: 4τομο έργο "Στ' Άρματα! Στ' Άρματα!", όπου την επιμέλεια της ύλης είχε ο Στρατηγός Γεράσιμος Αυγερόπουλος.

Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Σάββατο, 31 Οκτωβρίου 2020

Μελέαγρος, το βασιλόπουλο της Αιτωλίας

Ο Μελέαγρος, Ο Καλυδώνιος Κάπρος και οι Μελεαγρίδες Όρνιθες.


  Μελανόμορφο αγγείο,μέσα 6ου αι.π.Χ.,
Αρχαιολογικό μουσείο Φλωρεντίας

                          

Στον καιρό των μύθων και των ηρώων, στην Καλυδώνα, πόλη της Αιτωλίας, ζούσε ο βασιλιάς Οινέας με την γυναίκα του την Αλθαία. Δυο από τα παιδιά τους ήταν ο Μελέαγρος και η Δηιάνειρα. Όταν γεννήθηκε ο γιος τους, ο Μελέαγρος, στις εφτά ημέρες οι Μοίρες ήρθαν να το μοιράνουν. Οι δυο πρώτες, η Κλωθώ και η Λάχεση, καλοτύχισαν το μωρό και είπαν ότι θα γινόταν όμορφο, ανδρείο και δυνατό. Η τρίτη όμως, η Άτροπος, προέβλεψε ότι η ζωή του θα τελειώσει, όταν το ξύλο, που έκαιγε στην εστία, θα καιγόταν. Η Αλθαία ακούγοντας την πρόβλεψη αυτή, έντρομη, έτρεξε κι άρπαξε το κούτσουρο απ’ την εστία, το έσβησε και το έκρυψε βαθιά στον πάτο ενός σεντουκιού, ώστε ποτέ κανένας να μην το βρει. 


Οι τρείς μοίρες: Κλωθώ, Λάχεσις, Άτροπος

Τα χρόνια πέρασαν και όταν κάποιο καλοκαίρι ο βασιλιάς Οινέας προσφέροντας θυσίες στους θεούς ξέχασε την θεά Άρτεµη, την προστάτιδα της χώρας, η θεά θύµωσε και για να τον εκδικηθεί έστειλε εναντίον των Καλυδωνίων έναν πελώριο αγριογούρουνο, τον Καλυδώνιο Κάπρο, να καταστρέψει τα βασιλικά κτήµατα, να αφανίσει τα ζώα και να τροµοκρατήσει τους ανθρώπους. Το βασιλόπουλο, ο Μελέαγρος, ζήτησε βοήθεια απ' τις άλλες πολιτείες.

Σύμφωνα με την παράδοση για το κυνήγι του Καλυδωνίου Κάπρου μαζεύτηκαν στην Καλυδώνα πολλοί γενναίοι άντρες, όπως ο Πηλέας- ο πατέρας του Αχιλλέα-,  ο Άκαστος, ο Άδμητος, ο Ιάσονας, ο Μόψος, ο Πειρίθους, ο Κάστορας, ο Πολυδεύκης, ο Ιφικλής,  ο γιος του Ιόλαος, ο Θησέας, ο Τελαμώνας  και οι αδερφοί της µάνας του, Αλθαίας, Τοξέας και Πλέξιππος, γιοί τον βασιλιά Θέστιου απ' τη γειτονική Πλευρώνα, όπου ζούσαν οι Κουρήτες.  Επίσης πήγε και µια γυναίκα, η Αταλάντη, την οποία ο πατέρας της όταν γεννήθηκε την είχε εγκαταλείψει στο βουνό, γιατί δεν ήταν αρσενικό παιδί. Εκείνη µεγάλωσε µε το γάλα µιας αρκούδας, ώσπου τη βρήκαν κάποιοι κυνηγοί και την ανέλαβαν. Η κοπέλα λοιπόν, που μεγάλωσε στα βουνά, έγινε άφταστη στο τρέξιμο, την πάλη και το σημάδι. Παρουσίαζε  πολλές οµοιότητες µε την θεά του κυνηγιού, την Άρτεµη. Ο μύθος αυτός της θήρας του Καλυδωνίου Κάπρου, που συγκέντρωσε πολλούς ήρωες συμμετέχοντας στον άθλο, είχε πανελλήνια απήχηση, έγινε μάλιστα θέμα των επικών και τραγικών ποιητών (ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης συνέθεσαν τραγωδίες με τίτλο «Μελέαγρος»).

Πολλοί ήρωες από αυτούς έπεσαν νεκροί από τον κάπρο µέχρι που η Αταλάντη χτύπησε µε επιτυχία το άγριο ζώο στην πλάτη και το πλήγωσε. Τότε ο Μελέαγρος κατόρθωσε να το σκοτώσει. Νιώθοντας δυνατή αγάπη για την Αταλάντη της χάρισε το δέρµα και το κεφάλι του κάπρου και αυτή τα αφιέρωσε στο ναό της Αθηνάς. Οι άλλοι ήρωες αγανάκτησαν και θύµωσαν που το έπαθλο το πήρε µια γυναίκα. Πολύ αντέδρασε οι θείοι του Μελέαγρου µε τους οποίους µάλωσε ο Μελέαγρος. Αιτία αυτού του τσακωµού ήταν οι Καλυδώνιοι - Αιτωλοί και οι Πλευρώνιοι - Κουρήτες να φανατιστούν και να αρχίσουν να χτυπιούνται µεταξύ τους. Σ’ αυτή την σύγκρουση ο Μελέαγρος σκότωσε τους Τοξέα και Πλέξιππο, αδέλφια της μάνας του.

 Μόλις η Αλθαία, η μητέρα του Μελέαγρου, έµαθε το φόνο των αδερφών της απ' το χέρι του γιου της, έπεσε στα γόνατα και µε µάτια πλημμυρισμένα από δάκρυα άρχισε γοερά να χτυπά τη γη µε τις παλάµες της και να επικαλείται τους θεούς του Κάτω Κόσµου, τον Άδη και την Περσεφόνη, να δώσουν θάνατο στον γιο της, τον Μελέαγρο. Τρέχει και βγάζει οργισμένη το κρυμμένο κούτσουρο απ’ το σεντούκι και το πετάει στη φωτιά!

Ο Μελέαγρος, φοβούμενος το αποτέλεσμα της μητρικής κατάρας, αποσύρθηκε από τη μάχη. Μάταια ικέτευαν τον Μελέαγρο να πολεμήσει για να σώσει την πόλη του. Ο ήρωας δεν άκουγε τις παρακλήσεις των γερόντων, των ιερέων, του πατέρα του και της μητέρας του (που είχε, εν τω μεταξύ, μετανοήσει). Τελικώς, ο εχθρός κυρίευσε και πυρπόλησε την Καλυδώνα και οι Κουρήτες ετοιμάζονταν να λεηλατήσουν το μέγαρο του Μελεάγρου. Τότε μόνο ο Μελέαγρος μεταπείσθηκε από τις ικεσίες της συζύγου του Κλεοπάτρας, πήρε τα όπλα του και έσωσε την πόλη, αλλά σκοτώθηκε στην μάχη, αφού η κατάρα της Αλθαίας είχε  είχε ακουστεί στα βάθη του Άδη η αµείλικτη και το κούτσουρο είχε καεί τελείως.

Μελέαγρος και Καλυδώνιος κάπρος, πίνακας του Ρούμπενς, Μουσείο Getty
 

Η µητέρα του Μελέαγρου Αλθαία και η γυναίκα του Κλεοπάτρα µετά το θάνατο του γιου και συζύγου απ' τη λύπη τους κρεµάστηκαν, ενώ οι αδερφές του απαρηγόρητες θρηνούσαν και µοιρολογούσαν πάνω στον τάφο το θάνατο του. Συµπονώντας τις αδερφές του, η Άρτεµις τις µεταµόρφωσε στα οµώνυµα  µυθολογικά πουλιά, τις µελεαγρίδες όρνιθες και τις οδήγησε στο νησί της, τη Λέρο.



Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Κυριακή, 11 Οκτωβρίου 2020

Αιτωλική Συμπολιτεία

ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΕΣ

 Οι αρχαίες Συµπολιτείες ήταν µία µορφή κρατικής οργάνωσης που για πρώτη φορά συναντάται στην ελληνική αρχαιότητα.

Αιτία συγκρότησης των συµπολιτειών ήταν η αποδυνάµωση των πόλεων – κρατών και η ανάγκη άµυνας. 

Ιδιαίτερα από τα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ. η Αιτωλική και η Αχαϊκή Συμπολιτεία διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις στον ελληνικό χώρο.

 Βασικά τους χαρακτηριστικά τους ήταν η ισοτιµία και η αυτονοµία των µελών τους.

Υπήρχε µία κεντρική κυβέρνηση από τους αντιπροσώπους των πόλεων που απάρτιζαν την συμπολιτεία και τα εδάφη του οµοσπονδιακού κράτους διαιρούνταν σε επιµέρους γεωγραφικές ενότητες. Κάθε πόλη είχε τους δικούς της θεσµούς που συνυπήρχαν µε αυτούς της κεντρικής κυβέρνησης.

Σηµαντικότερες συµπολιτείες ήταν το Βοιωτικό κοινό, η Αιτωλική Συµπολιτεία και η Αχαϊκή Συµπολιτεία.


Η Αιτωλική Συμπολιτεία εμφανίζεται σε επιγραφές τον 4ο π.Χ. αιώνα (367 π.Χ.). Λειτούργησε για περίπου 200 χρόνια, από την ίδρυσή  της  μέχρι την απορρόφηση της από το ρωμαϊκό κράτος, το 168 π.Χ.

Κέντρο της ήταν το Θέρµο.

Αν και καταγράφεται ιστορικά ότι το “έθνος” των Αιτωλών ήταν ήδη από τα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. οργανωμένο πολιτειακά σε κώμες, δηλαδή σε διάσπαρτους ατείχιστους οικισμούς, εντούτοις, το «Κοινό των Αιτωλών» έλαβε συγκεκριμένη μορφή γύρω στο  370 π.Χ., ως συμμαχία που είχε στόχο την αντίσταση στην αυξανόμενη ισχύ των Βοιωτών και της Θήβας μετά τη μάχη στα Λεύκτρα (371 π.Χ.), και κατόπιν, έναντι της Μακεδονίας του Φίλιππου του Β' και των διαδόχων του, και δευτερευόντως έναντι της Αχαϊκής Συμπολιτείας.

Τον 3ο αιώνα π.Χ., μετά την απόκρουση των γαλατικών επιδρομών (279 π.Χ.) και  την ανάληψη της προστασίας του μαντείου των Δελφών, το «Κοινό των Αιτωλών» εξελίχθηκε στην «Αιτωλική συμπολιτεία»  και εδραιώθηκε ως αντίπαλος πόλος κυρίως απέναντι στη Μακεδονία, καθώς επίσης την Αχαϊκή Συμπολιτεία και τις λοιπές πόλεις - κράτη της ηπειρωτικής Ελλάδας.

Περί τα μέσα του 4ου αι. π.Χ. οι συνασπισμένοι και δυνατοί Αιτωλοί αρχίζουν την ανοδική τους πορεία στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό, αποσπούν την Καλυδώνα από τους Αχαιούς, προσαρτούν τη Ναύπακτο (338 π.Χ.) και τους Οινιάδες (330 π.Χ.), ενώ το 323 π.Χ. συμμαχούν με τους Αθηναίους και τους άλλους Έλληνες και συμμετέχουν στο Λαμιακό πόλεμο κατά των Μακεδόνων.

Μεταξύ 301-298 π.Χ. θα προσαρτήσουν τους Δελφούς (Φθιώτιδα) και πόλεις στην Λοκρίδα, Μαλίδα, Φωκίδα, Ακαρνανία, τη Θεσσαλία και τους Δόλοπες.

 Μια από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές επιτυχίες της ήταν η απόκρουση της γαλατικής επιδρομής του 279 π.Χ., που ανάγκασε τους επιζώντες Γαλάτες να εγκαταλείψουν την Ελλάδα, να εισβάλλουν στην Μικρά Ασία όπου νικήθηκαν οριστικά από το βασίλειο της Περγάμου.

Μετά από αυτό οι Αιτωλοί μετατράπηκαν στην μεγαλύτερη δύναμη στον Ελλαδικό χώρο, τουλάχιστον μέχρι το 220 π.Χ. οπότε και αρχίζει ο Συμμαχικός Πόλεμος.

Κατά τη διάρκεια αυτού, η Αιτωλική Συμπολιτεία βάλλεται ταυτόχρονα από την Αχαϊκή Συμπολιτεία, τους Μακεδόνες, τους Ηπειρώτες, τους Θεσσαλούς, τους Βοιωτούς, τους Φωκείς και τους Ακαρνάνες. Αποτέλεσμα αυτής της οργανωμένης επίθεσης ήταν και η καταστροφή του Θέρμου από τον Φίλιππο τον Ε΄ το 218 π.Χ.

Το 189 π.Χ. με τη σύναψη της Αιτωλο-ρωμαϊκής συνθήκης ειρήνης, υπογράφεται και η «ληξιαρχική πράξη» του τέλους της Αιτωλικής Συμπολιτείας. Έκτοτε ο πληθυσμός της Αιτωλίας μειώνεται κι εξαθλιώνεται από τους συνεχείς πολέμους και τις ληστρικές επιδρομές. Άλλοι Αιτωλοί γίνονται δούλοι και άλλοι μισθοφόροι των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο.

Το 31 π.Χ. μετά τη ναυμαχία στο Άκτιο οι κάτοικοι των Ακαρνανικών πόλεων, αλλά και πολλοί Αιτωλοί μετοικίζουν αναγκαστικά από τον Αύγουστο στην νεοϊδρυθείσα Νικόπολη.  Τελικά το 20 π.Χ. ολόκληρη η Αιτωλία υπάγεται στην Ρωμαϊκή «επαρχία της Αχαΐας».

 

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΙΣ

 Η Αιτωλική Συμπολιτεία διέθετε δυο κύρια θεσμικά όργανα, την εκκλησία του δήμου ή συνέλευση, που συνέρχονταν δυο φορές το χρόνο, μια φορά πριν τον χειμώνα στο Θέρμο και τη δεύτερη, την άνοιξη εκ περιτροπής σε μια από τις άλλες πόλεις της Συμπολιτείας. Στην εκκλησία, που ουσιαστικά αποτελούσε μια παναιτωλική εθνοσυνέλευση, συμμετείχε όποιος πολίτης όποιας πόλης-μέλους το επιθυμούσε, με δικαίωμα ψήφου.

Εκεί  λαμβάνονταν με ψηφοφορία οι βασικές αποφάσεις για μείζονα θέματα πολιτικής στο επίπεδο της ομοσπονδίας.

Η εκκλησία ακολουθούσε το πρότυπο άμεσης δημοκρατίας όπως εφαρμόζονταν ήδη από τον 5ο π.Χ. αιώνα στις δημοκρατικές πόλεις-κράτη, οι αποφάσεις δηλαδή για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, (πόλεμος, ειρήνη, αποδοχή νέων μελών) η κατανομή του προϋπολογισμού, η φορολογία κλπ. λαμβάνονταν συλλογικά σε δυο «παναιτωλικές συνελεύσεις», μια στην πρωτεύουσα Θέρμο ( Θερμικά) και μια ανακυκλικά σε οποιαδήποτε άλλη πόλη-κράτος-μέλος της Συμπολιτείας (Παναιτωλικά).

Το δεύτερο κύριο δημοκρατικό όργανο της Συμπολιτείας ήταν το ομοσπονδιακό συμβούλιο ή συνέδριο όπου συμμετείχαν αιρετοί αντιπρόσωποι από τις πόλεις-κράτη λαμβάνοντας υπ' όψη πληθυσμιακά κριτήρια.

 

«Τα Θερµικά»

 Αµέσως µετά τη φθινοπωρινή ισηµερία, όταν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις είχαν περατωθεί, η αιτωλική συνέλευση συνερχόταν στο Θέρµο και αυτές οι ετήσιες τακτικές σύνοδοι αποκαλούνταν «Τα Θερµικά».

Τα «Θερµικά», είχαν πολιτικό, θρησκευτικό και γενικότερα πανηγυριώτικο χαρακτήρα.

Στη σύνοδο των «Θερµικών» η αιτωλική συνέλευση µε άµεση και καθολική ψηφοφορία εξέλεγε τους άρχοντες της Συµπολιτείας. Επίσης ενέκρινε ή απέρριπτε τις αποφάσεις τους σχετικά µε θέµατα εσωτερικής ή εξωτερικής πολιτικής και ψήφιζε τους νόµους.

 

 «Τα Παναιτωλικά»

 Οι ετήσιες τακτικές σύνοδοι της άνοιξης , που αποκαλούνταν «Τα Παναιτωλικά», πραγµατοποιούνταν σε διαφορετικές πόλεις της Συµπολιτείας και είχε θεσµοθετηθεί ώστε πολλές φορές να συµπίπτει η σύνοδος της Συνέλευσης και η συγκέντρωση του στρατού για την επερχόµενη εκστρατεία.

Εκτός όµως των τακτικών ετήσιων συνόδων πραγµατοποιούνταν και έκτακτες Συνελεύσεις, αλλά µόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως όταν επρόκειτο εκτάκτως η Συµπολιτεία να αποφασίσει την κήρυξη πολέµου ή τη σύναψη ειρήνης µε άλλα κράτη.

 

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΑΙΤΩΛΙΚΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

Τα βασικά χαρακτηριστικά της Αιτωλικής Συμπολιτείας ήταν:

• η Αυτονοµία των µελών της,

• η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Άµυνα,

• η Ισοπολιτεία, που αποσκοπούσε στη σύσφιξη των δεσµών των κρατών τα οποία δεν ήταν πλήρη µέλη της καθώς και στην προστασία των φίλων τους χωρίς την ένταξή τους στη συµπολιτεία µε την παροχή ασφάλειας και ίσων πολιτικών δικαιωµάτων,

• η Ασυλία, που ήταν νοµική κατασφάλιση του δικαιώµατος κατά της αυθαίρετης σύλησης των ατόµων και της διαρπαγής των αγαθών τους,

• η Προξενία, που ήταν κάτι σαν τον σηµερινό αντιπρόσωπο ενός ξένου κράτους σε µια πόλη,

• η Επιγαµία, δηλαδή το δικαίωµα σύναψης γάµου µεταξύ δύο ετερόφυλων από οποιαδήποτε πόλη της συµπολιτείας,

• η Έγκτηση, δηλαδή το δικαίωµα απόκτησης γης και κατοικίας οπουδήποτε της αιτωλικής επικράτειας

• το κοινό Νόµισµα και

• οι  γραπτοί Νόµοι, οι οποίοι µετά την ψήφισή τους στις συνελεύσεις, αποτυπώνονταν σε επιγραφές σε µαρµάρινες πλάκες.

 Ως προς την νομισματική πολιτική της συμπολιτείας, αυτή χαρακτηρίζονταν από την παράλληλη χρήση τοπικών και ομοσπονδιακών νομισμάτων τα οποία κατασκευάζονταν για να διευκολύνουν τις οικονομικές συναλλαγές σε νομισματοκοπεία των πόλεων-κρατών.

Επί παραδείγματι, από την αρχαιολογική έρευνα έχουν πιστοποιηθεί ομοσπονδιακά νομίσματα που χρησιμοποιούνταν την περίοδο 279-146 π.Χ. και έφεραν συνήθως μια καθήμενη αιτωλική φιγούρα με περιγραφή “ΑΙΤΩΛΩΝ” που υποδηλώνει τη χρήση τους ως ομοσπονδιακά, ενώ υπήρχαν από ότι φαίνεται και τοπικά νομίσματα, παρόμοια με τα ομοσπονδιακά, που βρέθηκαν στις πόλεις Άμφισσα, Απολλωνία, Οίτη, Θρόνιο κλπ.

Άρα πρέπει να υπήρχαν περισσότερα από ένα νομισματοκοπεία και στην πρωτεύουσα αλλά και σε άλλες πόλεις.

Ομοσπονδιακό τετράδραχμο (220-218 π.Χ.). Εικονίζεται κεφαλή με επικάλυψη δέρματος λέοντος του Ηρακλή. Στην ανάποδη πλευρά παρουσιάζεται ο Αιτωλός να κρατά δόρυ και ξίφος. Η επιγραφή “ΑΙΤΩΛΩΝ” υποδηλώνει την ομοσπονδιακή ταυτότητα του νομίσματος.


ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΑΙΤΩΛΙΚΗΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

Τα όργανα της Αιτωλικής Συµπολιτείας εκλεγόντουσαν µε καθολική ψηφοφορία στην αιτωλική Συνέλευση και ήταν:

 • Ο Στρατηγός: Είναι ο ανώτατος στρατιωτικός και πολιτικός άρχοντας  της Συµπολιτείας και η θητεία του διαρκούσε ένα χρόνο. παίζει πρωτεύοντα ρόλο στις εσωτερικές και εξωτερικές υποθέσεις.

 • Ο Ίππαρχος: Δεύτερος τι τάξει ανώτερος αξιωματούχος , αρχηγός  του ιππικού.

 • Οι Γραµµατείς:  Περιελάµβανε δύο τίτλους: τον γραµµατέα της Συµπολιτείας ο οποίος τηρούσε τα αρχεία της ομοσπονδίας, φρόντιζε για την “δημοσίευση” των ψηφισμάτων-νόμων, και τον γραµµατέα του Συνεδρίου.  

 • Το Συνέδριο – Βουλή: Η Βουλή των Αιτωλών υπήρξε ένας πολιτικός οργανισµός πολύ ευρύς και πολυµελής (πιθανόν περίπου 1000). Κάθε συµπολιτευόµενη πόλη αναλόγως του πληθυσµού ή της σπουδαιότητάς της αντιπροσωπευόταν και µε ανάλογο αριθµό βουλευτών στο Συνέδριο της Συµπολιτείας, οι οποίοι εκλέγονταν από τη συνέλευση της πόλης.

 • Οι Απόκλητοι: Το πιθανότερο είναι αυτοί οι αξιωµατούχοι της Συµπολιτείας να ήταν µια εκλεκτή εκπροσώπηση της Αιτωλικής Βουλής-Συνεδρίου. Ήταν πρόσωπα αξιόλογα και µε µεγάλο κύρος.

 • Ο Ταµίας: Ήταν ο διαχειριστής των δηµόσιων εσόδων και εξόδων.

 • Οι Επιλέκταρχοι: Oι Eπιλέκταρχοι, ήταν οι επικεκαλής των διοικητικών διαμερισμάτων στα οποία ήταν χωρισμένη η Συμπολιτεία.

 • Ο Βούλαρχος: Προσδιορίζει έναν άρχοντα, τον πρόεδρο της Βουλής. Ο αριθµός των οµόσπονδων Βούλαρχων ποικίλλει από έναν έως έξι.

 • Οι Νοµογράφοι: Εκλεγµένοι άρχοντες από τη Συνέλευση του Αιτωλικού λαού, πραγµατικοί νοµοθέτες.




ΠΗΓΕΣ:

  • Αιτωλική Συμπολιτεία, Γεράσιμου Σ. Κατωπόδη, Εκδόσεις ΑΚΜΗ, 1977
  • Η Αιτωλική Συμπολιτεία: Ένα επιτυχημένο παράδειγμα ομοσπονδιακής οργάνωσης από την αρχαιότητα, Δρ. Μάριος – Εμμανουήλ Οικονόμου,Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

 


Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Κυριακή, 13 Σεπτεμβρίου 2020

Μαθητική περιβολή


1911
Γυμνάσιο Αρρένων Αγρινίου


Ταξιδεύοντας ανά τις δεκαετίες, η περιβολή των μαθητών,  άλλαζε χρώμα και μήκος, αλλά παρέμενε πιστή στον λόγο για τον οποίο επιβλήθηκε: η σχολική στολή -κατοπινή ποδιά- στόχευε στην «ομοιόμορφη παρουσία» μαθητών και μαθητριών, σε ένδειξη σεβασμού στην απρόσκοπτη και ισότιμη εκπαιδευτική προσφορά του σχολείου έναντι των νέων.

Οι πρώτοι κανόνες περιβολής των μαθητών

Οι κανονισμοί εμφάνισης και συμπεριφοράς των μαθητών στα σχολεία της ελληνικής επικράτειας είναι πολύ παλιά ιστορία. Για την ακρίβεια, χρονολογείται από τα χρόνια του Καποδίστρια και μάλιστα τους αυστηρούς κανόνες λειτουργίας του πρώτου σχολείου, που ιδρύθηκε στην Ελλάδα με τον ερχομό του, του ορφανοτροφείου της Αίγινας, το 1829, υπογράφει ο ίδιος ο κυβερνήτης. 

Στην χώρα, που προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της μετά την Επανάσταση, τα ρούχα των μαθητών δίδονται από την πολιτεία και η μη τήρηση των κανόνων σε σχέση με την παρουσία τους έναντι του σχολείου, τιμωρείται βαριά…

«Μίαν φουστανέλαν, δύο υποκάμισα, δύο βρακία, εν ζευγάριον παπουκίων, εν φέσιον, μίαν καπόταν[1] και μίαν ζώνην. Υποκάμισον και βρακίον να αλλάζωσι κάθε οκτώ. Η αποταξίαν, η απείθεια, η στάσις και το ψεύδος θέλουσι κολάζεσθαι ως αφεξής: την μεν πρώτην φοράν, έστω νουθέτησις εμβριθής και δημοσία ενώπιον των άλλων παιδιών, την δε δευτέραν, ολιγόστευσις της τροφής κατά το ήμισυ, και την τρίτην, έκδυσις του ενόχου παιδίου από τα καινούρια φορέματα και ένδυσις με τα πρώτα κουρέλια… Η έκδυσις και η ένδυσις γινέσθω όλων των μαθητών ενωπίον…» αναφέρει συγκεκριμένα ο υπογεγραμμένος από τον Καποδίστρια «δεκάλογος του ευπρεπούς μαθητή»!

 Ειδικά για τα ρακένδυτα ορφανά των αγωνιστών της Επανάστασης η μη τήρηση του κανονισμού εμφάνισης προβλέπει «αι κλίναι των να είναι από άχυρον ή φύλλα ξηρά ικανώς, το δε προσκεφάλαιον μία πέτρα»!

Τα πρώτα χρόνια ζωής του νεοσύστατου ελληνικού κράτους και καθώς ο πληθυσμός είναι αναλφάβητος, ο Καποδίστριας προσπαθεί να οργανώσει ένα στοιχειώδες εκπαιδευτικό σύστημα. 

Ο Οδηγός της Αλληλοδιδακτικής (1842), που συντάσσεται επί Βαυαρών για την αμφίεσή τους, αναφέρει: «Οι μαθητές χρεωστούν να εμβαίνωσιν εις το σχολείον έχοντες τας χείρας και το πρόσωπον καθαρά, κτενισμένοι και υποδεμένοι. Ποτέ δεν πρέπει να έρχωνται ανυπόδητοι ή με άπλυτα ποδάρια, ή με εσχισμένα και λερωμένα φορέματα».



Τα χαρακτηριστικά της εποχής, η φτώχια και η εξαθλίωση του πληθυσμού, είναι εμφανή. Ο αυστηρός -μέχρι αυταρχισμού- κανονισμός περιβολής των μαθητών αποκλείει από την εκπαίδευση πολλά από τα παιδιά, που κυκλοφορούν ρακένδυτα και ανυπόδητα.

Στα επόμενα χρόνια,  η ζωή του ρακένδυτου πληθυσμού έχει βελτιωθεί, τα παιδιά έχουν κατά κανόνα… «παπουτσωθεί» και έχουν ιδρυθεί τα γυμνάσια. Έτσι, το 1857 ο "Εσωτερικός Κανονισμός Γυμνασίων και Ελληνικών Σχολείων" προχωρά σε νέα απαγόρευση… ή μάλλον στην προσαρμογή της παλιάς στα νέα δεδομένα, αντικαθιστώντας τα περί υποδημάτων με άλλα, περί… στολιδιών: «έκαστος μαθητής προσερχόμενος εν τη σχολή πρέπει να είναι καθαρός το σώμα και κόσμιος την ενδυμασίαν αποφεύγοντας πάντα περιττόν στολισμόν…».

Κι έτσι καθιερώνεται η ομοιόμορφη σχολική στολή…

Ώσπου στις 8 Μαΐου του 1876 το υπουργικό συμβούλιο εκδίδει απόφαση στην οποία ανακοινώνεται η καθιέρωση στολής, με την οποία οφείλουν να είναι ενδεδυμένοι οι μαθητές των σχολείων. Η στολή αποτελείται από «ιμάτιο, περισκελίδα, πίλο και μανδύα» και περιγράφεται με πάσα λεπτομέρεια. 

Το πηλήκιο, όμοιο με των στρατιωτικών, αντί για στέμμα, πρέπει να φέρει «χιαστί διασταυρούμενους κλάδους ελαίας και δάφνης» και «υπέρ αυτών, γλαύκα» (το σύμβολο της θεάς Αθηνάς, ως ένδειξη σοφίας). «Υπό αυτών, δε, τα του παιδευτηρίου αρχικά γράμματα»

του Πάνου Κοκκότη η φωτογραφία


Τα «κομβία» πρέπει να είναι ορείχαλκα «φέροντα έμβλημα ανάγλυφον γλαύκα». Αλλά τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου διαπιστώνουν ότι τους ξέφυγε μια λεπτομέρεια και στις 29 του ίδιου μήνα επανέρχονται με συμπληρωματική εγκύκλιο υπό τον τίτλο «περί του αριθμού των κομβίων του ιματίου», τα οποία «ορίζονται εις τέσσερα, τα δε της χλαμύδος εις εξ»!

Ίσαμε το κατώφλι του 20ου αι. οι διατάγματα και εγκύκλιοι περί της περιβολής και της συμπεριφοράς των μαθητών «πάνε κι έρχονται…».

Γυμνάσιο Θηλέων Αγρινίου

Ξημερώνει ο 20ος αιώνας.

Ο νέος αιώνας και κυρίως οι δεκαετίες μετά τους πολέμους, βρίσκουν τις μαθήτριες, που αποτελούν πλέον υπολογίσιμη κοινότητα στα σχολεία, ενδεδυμένες με μαύρη ποδιά, λευκό γιακά και λευκά σοσόνια, στο όνομα της «ομοιομορφίας των μαθητών και της συνοχής των μαθητικών κοινοτήτων».

1930
Η εφημερίδα "ΦΩΣ" του Αγρινίου ενημερώνει τους
γονείς "περί της αμφίεσης των μαθητών".


Το 1964 καταργείται και στην ελληνική περιφέρεια (νωρίτερα είχε εξασθενήσει  στους μαθητές των αθηναϊκών σχολείων) το πηλήκιο με την κουκουβάγια των μαθητών αφού, όπως λέει στη Βουλή ο τότε πρωθυπουργός και υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων, Γ. Παπανδρέου, «το μέτρον τούτο εφαρμόζεται σήμερον όχι εις την πρωτεύουσαν, αλλά μόνον εις τας επαρχίας, ωσάν να μη έχουν τα ίδια δικαιώματα εις την αμφίεσίν των οι επαρχιώται μαθηταί με τους μαθητάς των Αθηνών».


Την ταραχώδη πολιτικά δεκαετία του ΄60 και για την ακρίβεια το 1965, η ανάγκη για ενίσχυση του εθνικού φρονήματος είναι μεγάλη. Το μήνυμα περνάει και μέσα από τις σχολικές ποδιές, μαθητών και μαθητριών, που -με νεώτερη υπουργική απόφαση- από μαύρες πρέπει να γίνουν «μπλε του ουρανού και της θάλασσας». Επιπλέον, κάθε μαθητής πρέπει να φέρει στο πέτο κονκάρδα, στην οποία να αναγράφεται το σχολείο και η τάξη στην οποία φοιτά. Για τις δε μαθήτριες, το μήκος της ποδιάς επιβάλλεται να είναι κάτω από το γόνατο.

Η χούντα περιβάλλει την εκπαίδευση με ασφυκτικούς κανονισμούς «ευπρεπούς ένδυσης και συμπεριφοράς» διδασκομένων και διδασκόντων. Η ποδιά δεν αρκεί για να «πιστοποιήσει» τη σοβαρότητα του μαθητή. Κατά την προσέλευσή του στο σχολείο πρέπει να είναι καθαρή και καλοσιδερωμένη, κυρίως «κατά τας Κυριακάς, εις τον υποχρεωτικόν εκκλησιασμόν»


Τον ρόλο του επιβλέποντα την ευπρεπή παρουσία του μαθητή έχει «επί αυστηράς ποινής» ο δάσκαλος, ο οποίος μετατρέπεται από την κυβέρνηση των συνταγματαρχών σε… παρακολουθούντα των παρακολουθουμένων… Ο ίδιος παρακολουθεί τους μαθητές και παρακολουθείται από τους επιθεωρητές του κράτους για να διαπιστωθεί αν κάνει καλά τη δουλειά του, αλλά κυρίως αν συναναστρέφεται «ύποπτα ταραχοποιά στοιχεία» ή … ψωνίζει από αριστερό μπακάλη… Ο ρόλος του «επιθεωρητή» καταργείται με την πτώση της χούντας και ο κλοιός γύρω από τους μαθητές και την περιβολή τους χαλαρώνει. Οι μαθητές απαλλάσσονται πρώτοι από τις μισές ποδιές. Όσο για τις μαθήτριες, τις δεκαετίες του ΄70 και του ΄80, απολαμβάνουν την ποδιά ως αξεσουάρ, που περισσότερο εξυπηρετεί την αισθητική, παρά το αρχικό της μήνυμα για «ομοιομορφία των μαθητών και συνοχή των μαθητικών κοινοτήτων»…

Στις 6 Φεβρουαρίου του 1982, εγκύκλιος του υπουργείου Παιδείας με την υπογραφή του Λευτέρη Βερυβάκη φτάνει στα σχολεία ανά την Ελλάδα και αναρτάται στους πίνακες ανακοινώσεων. Οι μαθητές πληροφορούνται ότι από τη νέα σεζόν δεν έχουν λόγο να παρακολουθούν τη νέα τάση στη μαθητική ποδιά… 

Η ποδιά του σχολείου περνάει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας…

[1] καπότα=κάπα με κουκούλα

ΠΗΓΕΣ: 


Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Κυριακή, 12 Ιουλίου 2020

Η μάχη της Αμφιλοχίας....

...από την έκθεση ενός αντάρτη


Χειρόγραφη έκθεση για τα γεγονότα της μάχης της Αμφιλοχίας που έλαβε χώρα στις 12 και 13 Ιουλίου του 1944.




Share

Διαβάστε για την μάχη της Αμφιλοχίας πατώντας τον παρακάτω σύνδεσμο : 
http://agriniomemories.blogspot.com/2014/07/12-13-1944.html
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~

Τετάρτη, 8 Ιουλίου 2020

Ανταπόκριση της εφημερίδας «ΑΛΗΘΕΙΑ» ....



...για τον απαγχονισμό του Μακεδονομάχου Νίκου Παναγιώτου ή Κουμπούρα.

Του καθηγητή Βασιλείου Γιαννογλούδη.

Το σπίτι του Παναγιώτου στο Αγρίνιο όπου αργότερα στήθηκε η
προτομή του Μακεδονομάχου.



Στην εβδομαδιαία εφημερίδα «ΑΛΗΘΕΙΑ» (Αθηνών) και στο φύλλο της 23/12/1907 στις σελίδες 1 και 4 περιγράφεται και εικονίζεται γλαφυρά ο απαγχονισμός στις Σέρρες στην πλατεία του ναού της Ευαγγελιστρίας, του Μακεδονομάχου Νικολάου Παναγιώτου της ομάδας του οπλαρχηγού Καπετάν Μητρούση Γκογκολάκη.
Στο φύλλο της εφημερίδας υπάρχει καλλιτεχνικό σκίτσο του απαγχονισμού του και  φωτογραφίες του ιδίου, της μάνας του, των αδερφών και του σπιτιού του στο Αγρίνιο.

Ειρήνη Παναγιώτου ή Κουμπούρα.
Η μητέρα του Νικολάου Παναγιώτου.


Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο της εφημερίδας εδώ:




Share




Μπορείτε να διαβάσετε τα προηγούμενα άρθρα μας για τον Νικόλαο Παναγιώτου ή Κουμπούρα εδώ:

1. Νικόλαος Παναγιώτου ή Κουμπούρας

Κυριακή, 28 Ιουνίου 2020

Το εργοστάσιο Καπνοβιομηχανίας των Αδελφών Παπαστράτου στον Πειραιά.....

......τα "ταράτσεν πάρτυ" 
και
οι ομαδικοί γάμοι των εργατριών




ένα άρθρο του Στέφανου Μίλεση για τους αδελφούς Παπαστράτου και το εργοστάσιό τους στον Πειραιά.

ΠΗΓΗ: pireorama



Η ιστορία της οικογένειας ξεκινά από τα Καραπανέικα του Αγρινίου, μια ήσυχη συνοικία όπου ζούσε η οικογένεια του Αναστασίου Παπαστράτου με τα τέσσερα αγόρια της και το ένα της κορίτσι.
Τα τέσσερα αδέλφια Παπαστράτου κατά σειρά ηλικίας ήταν ο Επαμεινώνδας, ο Γιάννης, ο Σωτήρης και ο Βαγγέλης. Ο πατέρας της οικογένειας ο Αναστάσιος έφυγε νέος και όλα τα βάρη έπεσαν στη μάνα, στην ηρωική όπως την αποκαλούσαν οι Αγρινιώτες, Χαρίκλεια που έβαλε σκοπό της ζωής της να σπουδάσει τα παιδιά της καθώς μόνο έτσι είδε ότι θα μπορούσαν να ξεφύγουν από τη φτώχεια και τις ατέλειωτες δυσκολίες που η ίδια είχε αντιμετωπίσει.
Το πατρικό σπίτι της οικογένειας Παπαστράτου στο Αγρίνιο
Και πραγματικά πουλώντας κρασί που η μάννα έφτιαχνε από ένα μεγάλο πατρογονικό αμπέλι που είχε εκεί στο Αγρίνιο κατάφερε να σπουδάσει τα παιδιά της. Ο μεγαλύτερος ο Επαμεινώνδας τελειώνοντας το Δημοτικό Σχολείο στο Αγρίνιο εισήλθε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του σε Λωζάνη και Λειψία. Ο Γιάννης επίσης απόφοιτος Πανεπιστημίου έγινε δικηγόρος. Ο τρίτος της οικογένειας έγινε Αξιωματικός του στρατού. Μόνο ο μικρότερος όλων ο Βαγγέλης έδειξε διάθεση να μη θέλει να σπουδάσει, παρά μόνο να εργαστεί. Αγωνιούσε να βγάλει γρήγορα δικά του χρήματα και σε μικρή ακόμα ηλικία, πριν καν ολοκληρώσει τις εγκύκλιες σπουδές του και παράλληλα με αυτές, μπήκε να εργαστεί στη μεγαλύτερη καπνοβιομηχανία της περιοχής που ήταν η επιχείρηση με την επωνυμία «Ρόζη και Βαρνάβα». .



Ο Βαγγέλης Παπαστράτος όμως είχε άλλα σχέδια και δεν συμβιβαζόταν με το μισθό ενός υπαλλήλου. Σκέφτηκε αρχικά να φύγει από την Ελλάδα να βρει την τύχη του στην Αμερική. Και ενώ οργάνωνε την αναχώρησή του ένας επιχειρηματίας της εποχής ο Σωτήριος Αυγερινός διέθετε το ποσό των 300 χιλιάδων δραχμών αναζητώντας επένδυση του κεφαλαίου του, που ήταν πραγματικά μεγάλο για τα δεδομένα της εποχής. Η πληροφορία αυτή έφτασε στον Βαγγέλη που επιθυμούσε να έρθει σε επαφή με τον Σωτήριο Αυγερινό για να του προτείνει συνεργασία για την δημιουργία μιας επιχείρησης εμπορίας καπνών. Όμως ήταν απλώς ένας άσημος υπάλληλος! Πώς θα κατάφερνε να προσεγγίσει τον ήδη φτασμένο επιχειρηματία Σωτήριο Αυγερινό; Επιστράτευσε τον αδελφό του Γιάννη που ήταν ήδη δικηγόρος και είχε δημιουργήσει ένα όνομα στο Αγρίνιο. Με τη μεσολάβηση λοιπόν του Γιάννη, ο Βαγγέλης Παπαστράτος πέτυχε να έρθει σε συζήτηση με τον Αυγερινό.

 
Αποθήκες Παπαστράτου 1935

Το 1906 οι συζητήσεις των δύο ανδρών τους οδήγησαν στην δημιουργία της επιχείρησης εμπορίας καπνού «Αυγερινού – Παπαστράτου». Ο Αυγερινός έβαλε τα χρήματα και ο Βαγγέλης Παπαστράτος την εμπειρία που είχε αποκτήσει από την εργασία στου «Ρόζη και Βαρνάβα» αλλά και την διορατικότητα που τον χαρακτήριζε ως άτομο. Είδε τα λάθη της προμήθειας του Αγρινιώτικου καπνού, την εκμετάλλευση των καπνοπαραγωγών, τη μεσολάβηση κάποιων επιτήδειων του χώρου, τα βαριά επιτόκια δανεισμού και το λανθασμένο κύκλωμα διακίνησής του. Κατάφερε έχοντας την απαιτούμενη γνώση για όλα αυτά να τα αποφύγει και με κατάλληλες επιχειρηματικές κινήσεις πέτυχε συνεργασία με τον Οίκο Κωνσταντίνου που εδραζόταν στην Γερμανία, συνεργασία που έδωσε την πρώτη μεγάλη ώθηση στην επιχείρηση «Αυγερινού – Παπαστράτου».

Η δυναμική που απέκτησε σύντομα η επιχείρηση έφερε εντός αυτής και τα υπόλοιπα αδέλφια. Τον Σωτήρη το 1908, τον Γιάννη το 1912, και τον Επαμεινώνδα το 1915. Στο μεταξύ πέθανε ο Σωτήριος Αυγερινός και έτσι η επιχείρηση μετατράπηκε σε αποκλειστικά οικογενειακή υπόθεση.

Ακολούθησε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος με τα χιλιάδες προβλήματα που επέφερε στη λειτουργία της επιχείρησης Παπαστράτου αλλά και τις ευκαιρίες που δημιούργησε. Οι τρεις από τους τέσσερις αδελφούς Παπαστράτου έμειναν αποκλεισμένοι στην Ολλανδία ακριβώς στην έκρηξη του πολέμου. Η Ολλανδία θεωρείτο προνομιακός εμπορικός και ναυτικός σταθμός. Την περίοδο του πολέμου έχει μεταβληθεί σε ένα μοναδικό διαμετακομιστικό κέντρο εμπορίου της Ευρώπης καθώς όλες οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες σπαράσσονταν μεταξύ τους. Οι τρεις αδελφοί δεν άφησαν ανεκμετάλλευτο το χρόνο της αναγκαστικής διαμονής τους. Έκλεισαν χρυσές συμφωνίες και εισέπραξαν απίστευτα κέρδη, κάνοντας γνωστά τα καπνά τους στους ξένους εμπορικούς οίκους.


Ο Οίκος Παπαστράτου είχε μπει πια για τα καλά στο παιχνίδι του διεθνούς εμπορίου. Όμως οι εποχές αλλάζουν, οι ελληνικές κυβερνήσεις με λανθασμένους χειρισμούς, έριξαν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών καπνών. Γραφειοκρατία, φόροι και άλλοι δασμοί βαραίνουν τα καπνά. Οι αδελφοί βλέπουν ότι δεν μπορούν να παραμείνουν μόνο στο χώρο της εμπορίας καπνού, ένας χώρος που καθίσταται προβληματικός. Αποφασίζουν να περάσουν στην καπνοβιομηχανία. Εντός αυτής της κατεύθυνσης αποφασίζουν να δημιουργήσουν ένα εργοστάσιο στο μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας και ένα από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου. Στον Πειραιά!

Στην συνέχεια το άρθρο αναφέρεται αναλυτικά για το εργοστάσιο της καπνοβιομηχανίας στον Πειραιά.

Τα εγκαίνια του εργοστασίου στον Πειραιά

Στις 29 Μαΐου 1931 τελούνται τα εγκαίνια της Καπνοβιομηχανίας Παπαστράτου στον Πειραιά, παρουσία του Πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου και όλων των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών της χώρας. Τα εγκαίνια λαμβάνουν διαστάσεις πανελλήνιου γεγονότος ύψιστης σημασίας για την εθνικής μας οικονομία. Το συγκρότημα των Παπαστράτου στον Πειραιά δεν έχει όμοιό του όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε ολόκληρη την Ανατολή. Τετρακόσιες χιλιάδες λίρες Αγγλίας ξοδεύονται για την οικοδόμησή του ώστε να συμπεριλαμβάνει όλες τις ανέσεις για τους εργαζόμενους ενώ διαθέτει όρους ασφαλείας και εργασιακό περιβάλλον ανώτερο των ευρωπαϊκών εργοστασίων.

Την ημέρα των εγκαινίων οι προσκεκλημένοι επίσημοι μόλις είδαν εξωτερικά το κτήριο του εργοστασίου είπαν ότι θυμίζει περισσότερο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο ή μοντέρνο ξενοδοχείο και λιγότερο εργοστάσιο. Καθαριότητα, τάξη, ευρυθμία, τελειότητα μηχανημάτων, άρτια βιομηχανική εγκατάσταση. Στον πρώτο όροφο γινόταν η ανάμιξη του καπνού, όπου γυναίκες με άσπρη ποδιά έκαναν αυτή τη δουλειά, θυμίζοντας περισσότερο νοσοκόμες παρά εργάτριες. Στον δεύτερο όροφο υπήρχαν οι κοπτικές μηχανές ενώ συγχρόνως γινόταν και το στέγνωμα του καπνού. Στον τρίτο όροφο βρίσκονταν τα υπερσύγχρονα μηχανήματα σιγαροποιήσεως που σε απόδοση έφταναν τα 1.500 τσιγάρα το λεπτό! Το εργοστάσιο Παπαστράτου μπορούσε να παράγει 180 χιλιάδες τσιγάρα την ώρα ή περίπου ενάμιση εκατομμύριο τσιγάρα το οκτάωρο.

Το εργοστάσιο όμως δεν παρήγαγε μόνο τα τσιγάρα αλλά και τα πακέτα για αυτό και διέθετε και λιθογραφικές και τυπογραφικές μηχανές. Εξήντα χιλιάδες λίρες Αγγλίας κόστιζε η επένδυση μόνο των τυπογραφικών μηχανημάτων για τα πακέτα και τις λιθογραφίες τους. Η πρόσληψη και η απασχόληση στο εργοστάσιο των αδελφών Παπαστράτου στον Πειραιά δεν θεωρείται για τους Πειραιώτες απλώς μια εργασία επιβίωσης αλλά μια ευκαιρία ζωής. Για τους αδελφούς Παπαστράτου ο εργάτης ήταν συνεργάτης!
Με το σφύριγμα οι εργάτριες για “ταράτσεν πάρτυ”!

Για αυτό και φρόντιζαν να του εξασφαλίσουν όλες τις ανέσεις ώστε να καθίσταται παραγωγικός και ευχαριστημένος από την εργασία του. Το εργοστάσιο φρόντιζε για τους εργάτες που στον αριθμό ξεπερνούσαν τους τριακόσιους, την εκπαίδευσή τους δημιουργώντας νυχτερινές σχολές για τους αναλφάβητους. Δημιούργησαν στην ταράτσα του εργοστασίου ειδικό χώρο για τη σωματική άσκηση των εργατριών προσλαμβάνοντας γυμναστές για την καθοδήγησή τους. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα στα διαλείμματα οι εργάτριες ανέβαιναν στην ταράτσα για σωματική άσκηση! Οι δημοσιογράφοι που πρώτη φορά έβλεπαν κάτι ανάλογο το κατέγραψαν την επομένη ημέρα ως “Ταράτσεν πάρτυ”!



Οι ομαδικοί γάμοι του εργοστασίου

Αλησμόνητη μέχρι σήμερα παραμένει στη συλλογική μνήμη των Πειραιωτών η ανάληψη τέλεσης εκ μέρους των αδελφών, ομαδικών γάμων των εργατριών που συνοδεύεται από τη λεγόμενη προικοδότηση ή αλλιώς το δώρο γάμου. Το 1938 τα αδέλφια γύρισαν στο Αγρίνιο και πήραν τη μάνα τους από το χέρι και την έφεραν σε έναν τέτοιο ομαδικό γάμο στον Πειραιά. Και η ηρωική μάνα βλέποντας ότι οι κόποι της δεν είχαν πάει χαμένοι, έσυρε πρώτη το χορό του γάμου στον προαύλιο χώρο του εργοστασίου.
Οι νύμφες του Παπαστράτου το 1938

29 Μαΐου 1939 – Εργάτριες του Παπαστράτου κατά την διάρκεια διαλείμματος ακούνε ραδιόφωνο στην τραπεζαρία του εργοστασίου.
Κατά την διάρκεια του γεύματος στην ειδική αίθουσα σε κεντρικό της σημείο είχε εγκατασταθεί ραδιόφωνο –πρωτόγνωρο για την εποχή εκείνη- που ψυχαγωγούσε τις εργάτριες. Μια Κυριακή ανά τρίμηνο διοργανωνόταν ομαδική εκδρομή εργατών και εργατριών σε διάφορες εξοχές όπου διοίκηση και εργάτες από κοινού διασκέδαζαν. Όμως δεν ήταν μόνο οι τέλειες συνθήκες εργασίας που έκαναν αγαπητό το όνομα των Αδελφών Παπαστράτου στον Πειραιά. Ήταν και το πλήθος των ευεργεσιών που προσέφεραν τόσο στην τοπική κοινωνία του Πειραιά όσο και στη γενέτειρα πατρίδα τους το Αγρίνιο. Στέγη προστασίας ανηλίκων, δωρεές στα κοινωφελή ιδρύματα της πόλης, προικοδοτήσεις, οικονομική βοήθεια σε σωματεία και ενώσεις κ.α.
1942 – Κατά την διάρκεια της κατοχής συσσίτιο στην Παπαστράτειο Στέγη
(Φωτογραφία Βούλα Παπαϊωάννου)

Αμερικανισμός παντού στο εργοστάσιο Παπαστράτου. 
Με τέτοια εργοστάσια ο Μπολσεβικισμός στην Ελλάδα δεν θα δει Θεού πρόσωπο!

Ολόκληρος ο τέταρτος όροφος του εργοστασίου απευθυνόταν στους εργαζόμενους του εργοστασίου και μόνο σε αυτούς. Ιματιοθήκες, αίθουσες λουτρών, αίθουσες καπνίσματος, εξώστες, ιατρείο όπου ο ιατρός της εταιρείας καθημερινώς εξέταζε τους ασθενείς. Στον ίδιο όροφο υπήρχε επίσης μια μεγάλη αίθουσα εστιατορίου με ηλεκτρικό μαγειρείο όπου παρασκευάζονταν τα καθημερινά συσσίτια έναντι ελάχιστης αμοιβής. Οι εγκαταστάσεις αυτές οδήγησαν τις εφημερίδες να γράφουν “αμερικανισμός απ’ άκρου εις άκρον μέσα εις το εργοστάσιον Παπαστράτου”.

 
Εργάτριες το 1959

Η εφημερίδα “Πατρίς” την 29η Μαΐου 1931 σε άρθρο ειδικώς αφιερωμένο στο εργοστάσιο (σελ. 4) γράφει το εξής:
“Να μιμηθούν το ταχύτερον οι βιομήχανοί μας τους αδελφούς Παπαστράτου. Ιδίως εις το ζήτημα της διαβιώσεως των εργατών. Αν το κάμουν, ας φωνάζουν όσο θέλουν οι πράκτορες της Μόσχας. Ο Μπολσκεβικισμός ποτέ δεν θα ιδή θεού πρόσωπον εις την Ελλάδα. Αρκεί να υπάρχουν εις τον τόπον μας πολλοί Παπαστράτοι”. 

Ο Διάδοχος του θρόνου της Σουηδίας μαζί με την σύζυγό του και την κόρη του σε φωτογράφιση στην είσοδο του εργοστασίου Αδελφών Παπαστράτου

Η φήμη του εργοστασίου ήταν τέτοια που στις 27 Σεπτεμβρίου 1934 το ζεύγος των διαδόχων της Σουηδίας επισκέφθηκε το εργοστάσιο στον Πειραιά προκειμένου να δει από κοντά όσα είχε ακούσει για αυτό. Το εργοστάσιο τους υποδέχθηκε έχοντας την κεντρική του είσοδο στολισμένη με μια τεραστίων διαστάσεων σουηδική σημαία.
27 Σεπτεμβρίου 1934 – Η Σουηδική Σημαία κυματίζει στην πρόσοψη του εργοστασίου κατά την επίσκεψη του διαδόχου του Σουηδικού θρόνου. Οι εργάτες παρακολουθούν την άφιξη του Σουηδικού βασιλικού ζεύγους από τον εξώστη του εργοστασίου.

Τα τσιγάρα Παπαστράτου βρήκαν ιδιαίτερη ανταπόκριση στους κύκλους των Ελλήνων ναυτικών που τα προτιμούσαν και που μόνο στον Πειραιά της δεκαετίας του 1930 αντιπροσώπευαν συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της πόλης! Ίσως αυτή να ήταν και η ανταπόδοση των Πειραιωτών προς τους Αδελφούς Παπαστράτου.
ΠΗΓΗ: pireorama
Share
Divider Graphics
~Αγρίνιο...Γλυκές Μνήμες~