Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2015

Η Ντοπιολαλιά μας


Στις σελίδες αυτές επιχειρείται η καταγραφή απανθισμάτων της «ντοπιολαλιάς» μας, των λέξεων και εκφράσεων που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας και μερικές από αυτές χρησιμοποιούμε ακόμα και εμείς σήμερα.

To  ιδιότυπο αυτό γλωσσάρι παραμένει …ανοιχτό.
Περιμένει τις προσθήκες σας, τις διορθώσεις σας, την καλύτερη μετάφρασή σας στο gitsanas@gmail.com

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μην χαθεί η «ντοπιολαλιά» μας στο πέρασμα των χρόνων.


``````````````````````
Το παρακάτω κείμενο το αλιεύσαμε από το διαδίκτυο. Είναι από το διαδικτυακό λεξικό γλωσσικών ιδιωμάτων του Θέρμου και της ευρύτερης περιοχής.
Το συνέταξαν οι :
·     Βενέδικτος Θεολογίτης, Οικονομολόγος, Εκπαιδευτικός Γ.Ε.Λ. Θέρμου  benedi60@gmail.com
·     Στέφανος Ουγιάρογλου, . Πληροφορικός,  Εκπαιδευτικός Γ.Ε.Λ. Θέρμου, Εργαστηριακός Συνεργάτης ΑΤΕΙ Μεσολογγίου stoug@sch.gr
·     Αικατερίνη Παπασάββα, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός Γ.Ε.Λ. Θέρμου papasavaik@gmail.com 
·     Ιωάννης Μπότσαρης,  Βιολόγος, Διευθυντής Γ.Ε.Λ. Θέρμου botsaris@sch.gr 

Παρουσιάζουμε, χρησιμοποιώντας την αίσθηση του χιούμορ, κάποιους από τους «κανόνες» στην προφορά:
Στην περιοχή του Θέρμου οι κάτοικοι δεν τα πάνε καλά με τα φωνήεντα. Είτε τα απαλείφουν από το λόγο τους είτε τα αλλάζουνε. Έτσι:   
 • Τρέφουνε μια αδυναμία στο ου και στο ι. Έτσι τα ο και ω όταν είναι άτονα γίνονται ου: κουρίτσ’ (= κορίτσι), σκάβου (= σκάβω).
Επίσης τα ε και αι όταν είναι άτονα γίνονται ι: ιδώθι (εδώθε), πιδί (= παιδί)


 • Το γοργόν και χάριν έχει.
 Έτσι, παραλείπονται από το προφορικό λόγο:
- το άτονο τελικό ι, στα ουδέτερα ουσιαστικά: σπίτ' (=σπίτι), χέρ' (=χέρι),
 - το άτονο τελικό η στα θηλυκά: μύτ' (=μύτη), Τρίτ' (=Τρίτη)
 - το ου των γενικών όταν δεν τονίζεται: τ’ ανθρώπ’ (= του ανθρώπου)
 - το άτονο ει στα ρήματα του β΄ και γ΄ ενικού προσώπου: γράφ'ς, (=γράφεις), γράφ’ (= γράφει)
 - το αρχικό φωνήεν α από μερικές λέξεις: γελάδα (=αγελάδα).

 • Όλα τα άτονα φωνήεντα και δίψηφα φωνήεντα που κάνουν το λάθος να βρίσκονται ανάμεσα σε σύμφωνα, ως δια μαγείας, εξαφανίζονται: σ'κώνουμι (=σηκώνομαι), μ'κρός (=μικρός), π'νάου (=πεινάω), αλ'πού (=αλεπού), κ'τάβι (=κουτάβι), σκ'λί (=σκυλί).

  • Σε μερικές λέξεις την «πληρώνουν» και τα σύμφωνα. Έτσι τα δάχτυλα γίνονται δάχ'λα

 • Η κατάχρηση του ασυναίρετου τύπου των φωνηεντόληκτων ρημάτων αλλά και η δημιουργία φωνηεντόληκτων τύπων σε συμφωνόληκτα. Έτσι έχουμε το κ’νάου (= κινώ) αλλά και το αβγατάου (=αβγατίζω), αμπουδάου (=εμποδίζω) κλπ.

 • Στα πιο απομακρυσμένα από το Θέρμο χωριά – αλλά και μέσα στο Θέρμο – το σ, το τσ, το ξ και το ζ προφέρονται λίγο δασά, με κάποια υπόνοια γαλλικής εκφοράς, τουλάχιστον όσον αφορά το σίγμα. Έτσι πολλοί λένε διάchιλου (= διάσελο),  κλαπάchα (= κλαπάτσα), κchιαστουχάου (= ξαστοχάω) κλπ.

 • Η περίεργη – λίγο παχιά, λίγο σαν να υπάρχουν περισσότερα ι, λίγο σαν να ζουμπιέται το λ ή το ν - εκφορά του λι και του νι. Ας θυμηθούμε το περίφημο πια «Αμαλία» του τηλεοπτικού «παραπέντε».

• Μια άλλη παραδοξολογία είναι η προσπάθεια … «σλαβοποίησης» της ελληνικής γλώσσας, με κατάχρηση σε πολλές καταλήξεις ανδρικών ονομάτων ή επιθέτων καθώς και στις κτητικές αντωνυμίες τους, της, τις που εκφέρονται ως τς. Έτσι ο Μάκης γίνεται Μάητς, ο Τάκης Τάητς, ο δικός τους δικός τς, ο Αυλωνίτης Αυλωνίτς κλπ.

 Λέγεται, ότι πριν αρκετά χρόνια όταν οι ξένοι ποδοσφαιριστές στην Ελλάδα ήταν πολύ λίγοι – πόσο μάλλον στη Β’  Εθνική – αγρινιώτες φίλαθλοι του Παναιτωλικού στην Αθήνα, φώναζαν εν χορώ στους παίκτες της ομάδας τους: λιώστιτς, … αφανίστιτς. Που σημαίνει: λιώστε τους, αφανίστε τους