Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2011

Ορυζοκαλλιέργειες στα Καλύβια


Από το βιβλίο του Γιάννη Διονυσάτου:Καλύβια Αγρινίου-Ιχνηλατώντας τον Καναδά (2004)


"Όταν το χωριό έβαζε ρύζα"

Οι περισσότερες οικογένειες Καλυβιωτών, δειλά-δειλά, ήδη από το 17ο αιώνα, έως τις αρχές της δεκαετίας του ’30 ασχολούνταν με τη καλλιέργεια του ρυζιού, για να συνεχίσουν περισσότερο συστηματικά και έντονα μετά την κατοχή να βάζουν ρύζι. 

Αρχείο Οικ.  Δημήτρη Μάη

Για την καλλιέργεια των ρυζιών απαιτούνταν, από τους ρυζοκαλλιεργητές, μεταπολεμικά, να κατέχουν σχετική άδεια. Οι σπόροι του ρυζιού προκειμένου να σπαρθούν έμπαιναν σε νερό για να «δώσουν», να «κεντήσουν»
Το σπάρσιμο του ρυζιού γίνονταν το μήνα  Μάιο σε χωράφια που είχαν τεμαχιστεί σε «τηγάνια», μικρά τεμάχια γης, εμβαδού περίπου 15-20 τ.μ.. που χωρίζονταν μεταξύ τους από χωμάτινα αναχώματα που διευκόλυναν συνολικά την καλλιέργεια του ρυζιού. Τα τηγάνια είχαν γεμίσει με νερό και ακολουθούσε η σπορά του ρυζιού. 
Τα άλογα μπαίνοντας μέσα στα τηγάνια του χωραφιού ανάδευαν με τις οπλές τους το νερό και έτσι το λασπόνερο επικάθονταν στο σπαρμένο ρύζι με αποτέλεσμα  ο ελάχιστα επιχωματωμένος με κόκκους χώματος  σπόρος ρυζιού έπιανε και άρχισε να αναπτύσσεται. 
Τα ρύζα χρειάζονταν βοτάνισμα από τα άγρια χόρτα, λίπανση και ράντισμα. Το θέρισμα του ρυζιού λάμβανε χώρα το μήνα Οκτώβριο. 
Τα τηγάνια αδειάζονταν από το νερό που είχαν. Εργάτες θέριζαν τα ρύζια με δρεπάνια. 

Αρχείο Οικ.  Γιώργου Μπουχάνη

Για το θέρισμα του ρυζιού κατέφταναν στο χωριό για να συμπληρώσουν το οικογενειακό τους εισόδημα εκατοντάδες  Ξηρομερίτες αλλά και Λευκαδίτες που εκείνη την περίοδο συγκομιδής  δεν απασχολούνταν σε δικές τους καλλιέργειες. Το χωριό για μερικές εβδομάδες έσφυζε από ζωή. Ο μεγάλος αριθμός εργατών έκανε αναγκαία την λειτουργία σταθμού χωροφυλακής στο χωριό κατά την περίοδο συγκομιδής του ρυζιού. Οι 3 χωροφύλακες που επάνδρωναν το σταθμό έμειναν σε μισθωμένα οικήματα ιδιοκτησίας Θεόδωρου Βαλαή και Πάνου Λύγδα.   
Τα χωράφια είχαν μέση στρεμματική απόδοση 300 κιλά. Τα θερισμένα ρύζια τα έκαναν χειρόβολα. Τα χειρόβολα τα έκαναν δεμάτια. Τα δεμάτια στοιβάζονταν για να γίνουν οι αθημωνιές
Η αλωνιστική μηχανή, η αποκαλούμενη «πατόζα», έφτανε τότε στο χωράφι και αλώνιζε το ρύζι. 
Στη συνέχεια το ρύζι σακιάζονταν σε σακιά της «Ρίγας» (τα έλεγαν έτσι εξαιτίας των ριγών που είχαν)  κι από κει έτσι σακιασμένα φορτώνονταν στα βαγόνια του τραίνου.
Το τέλος της ρυζοκαλλιέργειας στο χωριό συνέβηκε κατά το έτος 1965 εξαιτίας της έναρξης κατασκευής του πρώτου ΥΗΣ Κρεμαστών καθώς τα νερά του Αχελώου ποταμού έγιναν περισσότερο κρύα ενώ μέχρι τότε η μέση θερμοκρασία τους ήταν πολύ κατώτερη, κατάλληλη για την ορυζοκαλλιέργεια. Τα κρύα πλέον νερά του ποταμού δεν ευνοούσαν μεγάλες στρεμματικές αποδόσεις και έτσι έληξε άδοξα η ρυζοκαλλιέργεια στο χωριό.
Η παραγόμενη ποσότητα ρυζιού αγοράζονταν τα περισσότερα χρόνια της ρυζοκαλλιέργειας από τον Καλυβιώτη επιχειρηματία Θεόδωρο Παν. Βαλαή που διέθετε για την μεταφορά του προϊόντος ιδιόκτητα φορτηγά αυτοκίνητα, ο οποίος με τα παιδιά του Πάνο, Βασίλη, Χαρίλη και Νίκο δραστηριοποιούνταν στο χωριό μέχρι τα 1959-1960, όταν ατυχείς επιχειρηματικές επιλογές έληξαν άδοξα την εμπορική δραστηριότητα της οικογένειας Βαλαή στο χωριό, ενώ στη συνέχεια η οικογένεια Βαλαή μετανάστευσε στο μεγάλο χωριό, την Αθήνα. Έμειναν όμως οι παλιές αγιογραφίες που δώρησε στο ναό του Αγίου Νικολάου η οικογένεια Θεόδωρου Βαλαή  να  θυμίζουν στους παλιούς συγχωριανούς το πέρασμα της οικογένειας του από το χωριό.


Βίντεο από τα "Επίκαιρα" του Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου με θέμα
"Θερισμός και αλώνισμα ρυζιού στο Αγρίνιο"
1954
Πατήστε πάνω στην εικόνα για να δείτε το video

Τις φωτογραφίες μου τις παραχώρησε ο Γιώργος Πανταζόπουλος.
Τον ευχαριστώ θερμά.